Langdon–Down синдром

Лангдон–Даун синдромот, именуван по John Langdon Down, претставува најчеста хромозомска анеуплоидија кај живородени деца и водечка генетска причина за интелектуална попреченост. Основата е присуство на дополнителен генетски материјал од хромозом 21.

1. Генетска основа и типови

1.1 Тризомија 21 (≈95%)

Кариотип: 47,XX,+21 или 47,XY,+21

Механизам: нон-дисјункција во мејоза (најчесто мајчино потекло)

1.2 Транслокациона форма (≈3–4%)

Робертсонова транслокација (на пр. 14;21 или 21;21)

Може да биде наследна → важност на родителски кариотип

1.3 Мозаицизам (≈1–2%)

46,XX/47,XX,+21 или 46,XY/47,XY,+21

Поблага и варијабилна клиничка слика

2. Епидемиологија и ризик

Преваленција: ~1:700 живородени

Ризикот расте со возраста на мајката (особено >35 години)

Повеќето случаи се спорадични.

3. Патофизиологија

Дополнителната копија на хромозом 21 доведува до генска доза ефект (overexpression), нарушена невронска диференцијација и синаптогенеза, мултисистемско зафаќање (срце, гастроинтестинален тракт, имунитет).

4. Клиничка слика

4.1 Дисморфични карактеристики: брахицефалија, рамно лице, епикантални набори, нагоре косо поставени очи, мал нос, макроглосија, краток врат, ниска линија на коса.

4.2 Мускулен тонус и раст: хипотонија во неонатален период, низок раст во текот на детството

4.3 Екстремитети: една попречна палмарна бразда, кратки и широки шаки, клинодактилија на V прст.

4.4 Невроразвој: лесна до умерена интелектуална попреченост, доцнење во говор и моторен развој. Силни страни: визуелно учење, социјалност.

4.5 Чести придружни состојби: кардиоваскуларни - (≈40–50%), атриовентрикуларен септален дефект VSD/ASD, гастроинтестинални - дуоденална атрезија, Hirschsprung болест, ендокрини - хипотироидизам, имунолошки - зголемена склоност кон инфекции, хематолошки - зголемен ризик за леукемија, невродегенерација - рана појава на Алцхајмерова болест (врзано со APP ген на хр. 21).

5. Дијагностика

5.1 Пренатален скрининг

комбиниран прв триместар (NT, PAPP-A, β-hCG)

неинвазивен пренатален тест (NIPT)

5.2 Дијагностички тестови

хорионска биопсија

амниоцентеза

5.3 Постнатално

клиничка проценка

кариотипизација (златен стандард).

6. Третман 

Нема каузален третман → мултидисциплинарен пристап:

6.1 Медицински

• рано откривање и третман на срцеви мани
• следење на тироидна функција
• редовни аудиолошки и офталмолошки прегледи

6.2 Рехабилитација

• рана интервенција
• логопедска терапија
• физикална терапија

6.3 Образовна поддршка

• индивидуализирани образовни планови
• инклузивно образование

6.4 Социјална поддршка

• работа со семејството
• развој на самостојност

7. Прогноза

Значително подобрена со современа медицина. Животен век >60 години. Квалитетот на живот зависи од раната интервенција и поддршка.

8. Генетско советување

• проценка на ризик за повторување
• особено важно кај транслокациски форми
• анализа на родителски кариотип

9. Заклучок

Лангдон–Даун синдромот е комплексна хромозомска состојба со препознатлива клиничка слика и широк спектар на медицински и развојни потреби. Раното препознавање, систематското следење и интегрираниот третман овозможуваат значително подобрување на функционалниот исход и социјалната интеграција.