Рајли-Деј синдром (Riley-Day syndrome)

Синоними: Фамилијарна дисавтономија (Familial Dysautonomia / Hereditary Sensory and Autonomic Neuropathy Type III – HSAN III)

1. Дефиниција

Рајли-Деј синдромот претставува ретко, тешко, автозомно рецесивно наследно невродегенеративно заболување кое се карактеризира со прогресивно нарушување на развојот и функцијата на сензорниот и автономниот нервен систем. Ова заболување е познато и како Фамилијарна дисавтономија или Hereditary Sensory and Autonomic Neuropathy type III (HSAN III). Се карактеризира со нарушена автономна регулација, сензорна невропатија, абнормална перцепција на болка и температура, нарушена лакримација, гастроинтестинални нарушувања, кардиоваскуларна нестабилност, прогресивна невролошка дисфункција. Ова е една од најтешките форми на наследни автономни невропатии.

2. Историски осврт

Синдромот првпат бил опишан во 1949 година од Conrad Milton Riley и Richard Lawrence Day. Тие опишале група деца со нарушено потење, нестабилен крвен притисок, отсутни солзи, автономна дисфункција. Оттука произлегува називот Riley-Day syndrome.

3. Епидемиологија

Заболувањето е исклучително ретко. Најчесто се јавува кај лица со ашкеназиско еврејско потекло. Инциденција: приближно 1:3.600 живородени. Фреквенција на носители околу 1:30. Надвор од оваа популација е многу ретко.

4. Генетска основа

Наследување автосомно рецесивно. За појава на болеста потребни се две патогени варијанти. Ризик кај двајца носители: 25% заболено дете, 50% носител, 25% здраво

Предизвикана од мутации во ELP1 ген (порано познат како IKBKAP). Локација: 9q31. ELP1 кодира протеин кој е дел од Elongator complex. Овој комплекс е важен за транскрипциска регулација, модификација на tRNA, невронален развој, преживување на неврони.

5. Патофизиологија

Мутацијата доведува до намалена експресија на ELP1 протеинот. Ова резултира со нарушен развој на автономни ганглии, дегенерација на сензорни неврони, абнормална неуронална сигнализација. Најмногу се засегнати симпатички неврони, сензорни ганглии, автономни патишта.

6. Невропатологија

Се забележува редукција на дорзални коренски ганглии, хипоплазија на автономни ганглии, дегенерација на мали миелинизирани влакна, губиток на немиелинизирани влакна.

7. Клиничка слика

Симптомите започнуваат уште во новороденечкиот период.

I. Неонатален период

Проблеми со хранење многу чести. Причини: слаб координиран рефлекс на голтање, гастроезофагеален рефлукс, орофарингеална дисфункција, хипотонија, слабо напредување.

II. Автономни манифестации

1. Отсуство или намалено солзење познато како алакримија. Многу карактеристичен знак. Децата плачат без солзи.

2. Дисрегулација на крвен притисок може да се јави ортостатска хипотензија, епизоди на хипертензија.

3. Нарушено потење хиперхидроза или намалено потење.

4. Температурна нестабилност

5. Автономни кризи се карактеристични. Се манифестираат со: хипертензија, тахикардија, повраќање, црвенило, потење, анксиозност. Може да траат со часови до денови.

III. Сензорни нарушувања

Намалена чувствителност на болка, нарушена перцепција на температура, намален вкус особено на: предни две третини од јазик.

IV. Невролошки манифестации

Атаксија прогресивна, нарушена координација, хипорефлексија, или арефлексија, дизартрија, тремор.

V. Офталмолошки манифестации

Корнеални улцерации, суво око, намален корнеален рефлекс.

VI. Гастроинтестинални нарушувања

Многу чести, гастроезофагеален рефлукс, повраќање, констипација, дисмотилитет.

VII. Респираторни компликации

Аспирациона пневмонија, хронична белодробна болест.

VIII. Ортопедски компликации

Сколиоза многу честа, деформитети на стапала.

IX. Когнитивни карактеристики

Интелигенцијата често е нормална или блиску до нормална. Но може да постојат: нарушувања на внимание, извршни дисфункции.

8. Дијагностика

Клинички сомнеж кај дете со алакримија, автономни кризи, ортостатска нестабилност.

Невролошки преглед покажува отсутни рефлекси, сензорни нарушувања. Функционални тестови автономно тестирање. Проценка на варијабилност на срцев ритам, ортостатски одговор, Schirmer тест за продукција на солзи.

9. Генетско тестирање

Златен стандард се анализира ELP1.

10. Диференцијална дијагноза

• HSAN тип I
• HSAN тип IV
• Конгенитална несензитивност за болка
• Чиста автономна инсуфициенција
• Митохондријални болести

11. Третман

Нема куративен третман. Терапијата е симптоматска.

1. Контрола на автономни кризи се користат: Diazepam и други седативи.

2. Ортостатска хипотензија Midodrine, Fludrocortisone.

3. Гастроинтестинална поддршка нутритивна поддршка, гастростома кај тешки случаи.

4. Офталмолошка заштита вештачки солзи

5. Физиотерапија

6. Логопедска терапија

Редовно мултидисциплинарно следење: невролог, кардиолог, гастроентеролог, офталмолог, ортопед.

12. Компликации

Главни причини за морбидитет: аспирација, белодробни инфекции, автономни кризи, ненадејни кардиоваскуларни настани.

13. Прогноза

Во минатото прогнозата била лоша. Денес, со подобра нега многу пациенти достигнуваат зрелост. Сепак постои намален животен век.

14. Генетско советување

Многу важно. Можно е: носителски скрининг, пренатална дијагностика, предимплантациско тестирање особено кај популации со висок ризик. Современи истражувања ги истражуваат: RNA-базирани терапии, модулатори на сплајсирање, генска терапија, невропротективни стратегии.

15. Заклучок

Рајли-Деј синдромот претставува ретка, тешка наследна автономна и сензорна невропатија предизвикана од мутации во ELP1 генот. Карактеристични се алакримијата, автономните кризи, ортостатската нестабилност и прогресивната невролошка дисфункција. Раното препознавање, молекуларната дијагностика и мултидисциплинарниот пристап се клучни за подобрување на преживувањето и квалитетот на животот на засегнатите пациенти.

Туберозна склероза (Tuberous sclerosis complex – TSC)

1. Дефиниција

Туберозната склероза претставува ретко, мултисистемско, генетско нарушување кое се карактеризира со формирање на бенигни туморозни лезии (хамартоми) во повеќе органски системи, особено во централниот нервен систем, кожата, бубрезите, срцето, белите дробови, очите. Ова заболување е познато и како Комплекс на туберозна склероза (Tuberous Sclerosis Complex – TSC). Спаѓа во групата на неврокутани синдроми (факоматози). Туберозната склероза се карактеризира со висока клиничка варијабилност – од благи форми со минимални кожни промени до тешки форми со епилепсија, интелектуална попреченост и мултиоргански компликации.

2. Историски осврт

Заболувањето првпат било опишано во 1862 година од Friedrich von Recklinghausen. Подоцна, во 1880 година, францускиот невролог Désiré-Magloire Bourneville детално го опишал синдромот и го вовел терминот sclérose tubéreuse. Поради тоа, болеста долго време била позната и како Bourneville disease.

3. Епидемиологија

Инциденција: 1:6.000–10.000 живородени. Преваленција: приближно 1:20.000. Подеднакво ги зафаќа машки и женски. Сите етнички групи се подеднакво засегнати.

4. Генетска основа

Туберозната склероза се наследува автосомно доминантно. Сепак околу 2/3 од случаите се резултат на de novo мутации. Гени поврзани со TSC:

1. TSC1 локација 9q34. Кодира хамартин.

2. TSC2 локација 16p13.3. Кодира туберин.

Мутациите во TSC2 обично предизвикуваат потешка клиничка слика.

Хамартин и туберин формираат комплекс кој ја инхибира mTOR сигналната патека.

5. Патофизиологија

Нормално, TSC1/TSC2 комплексот ја регулира клеточната пролиферација, раст, метаболизам, автофагија. При мутација доаѓа до хиперактивација на mTOR. Последици се: неконтролиран клеточен раст, формирање хамартоми, нарушена клеточна организација.

6. Патолошки карактеристики

Хамартомите се бенигни дизонтогенетски лезии составени од абнормално диференцирани клетки, дезорганизирано ткиво. Тие можат да се појават во различни органи.

7. Клиничка слика

Клиничките манифестации се возраст-зависни.

I. Невролошки манифестации најзначајни

1. Кортикални тубери хистолошки: дезорганизирана кора. Локализација церебрален кортекс. Клинички предизвикуваат епилепсија, когнитивни нарушувања.

2. Субепендимални нодули лоцирани долж латералните комори. Најчесто асимптоматски.

3. Subependymal Giant Cell Astrocytoma (SEGA) бениген тумор. Може да предизвика опструктивен хидроцефалус, главоболка, повраќање.

4. Епилепсија се јавува кај 80–90%. Често започнува во првата година. Форми инфантилни спазми, фокални напади, генерализирани напади.

5. Интелектуална попреченост степенот варира.

6. TAND (TSC-асоцирани невропсихијатриски нарушувања) вклучуваат: аутизам, AДХД, анксиозност, депресија, нарушувања на учење.

7. Нарушувања од аутистичниот спектар многу чести.

II. Дерматолошки манифестации

Класични и дијагностички значајни.

1. Хипомеланотични макули „Ash leaf spots“ најран знак.

2. Facial angiofibromas најчесто на нос, образи. Се јавуваат во детството.

3. Shagreen patch задебелена кожа со изглед на портокалова кора. Локализација лумбосакрално.

4. Ungual fibromas околу ноктите.

5. Fibrous cephalic plaque.

III. Бубрежни манифестации

1. Ангиомиолипоми најчести. Составени од крвни садови, мазно мускулно ткиво, масно ткиво. Компликации крварење, бубрежна инсуфициенција.

2. Бубрежни цисти

3. Ренален карцином ретко.

IV. Кардијални манифестации

Рабдомиоми чести кај новороденчиња. Може да предизвикаат аритмии, опструкција. Често регресираат спонтано.

V. Белодробни манифестации

Особено кај жени. LAM - Лимфангиолеиомиоматоза предизвикува диспнеа, пневмоторакс.

VI. Офталмолошки манифестации

Ретинални хамартоми

8. Дијагностички критериуми

Дијагнозата се поставува според меѓународни консензус критериуми. Големи критериуми: ≥3 хипомеланотични макули, ангиофиброми, shagreen patch, кортикални тубери, ангиомиолипоми. Мали критериуми: конфети-кожни лезии, забни јамички, ретинални промени.

Дефинитивна дијагноза: 2 големи критериуми или 1 голем + ≥2 мали.

Дијагностика МНР на мозок за тубери, субепендимален астроцитом со гигантски клетки, субепендимални лезии, EEG.

Генетско тестирање секвенционирање на: TSC1, TSC2

УЗ/КT/MНР на бубрези

Ехокардиографија

Дерматолошки преглед

Офталмолошки преглед

9. Диференцијална дијагноза

• Neurofibromatosis
• Sturge-Weber синдром
• Hypomelanosis of Ito
• PTEN синдроми

10. Третман

Нема дефинитивен лек. Третманот е мултидисциплинарен.

1. Контрола на епилепсија со антиепилептици, особено Vigabatrin за инфантилни спазми.

2. mTOR инхибитори клучна современа терапија Everolimus. Индикации: субепендимален астроцитом со гигантски клетки, ангиомиолипоми, епилепсија.

3. Хируршки третман

За резистентна епилепсија, субепендимален астроцитом со гигантски клетки, крваречки ангиомиолипоми.

4. Развојна поддршка од логопед, дефектолог, психолог, рана интервенција. Следење редовен мониторинг. Мозок МНР на 1–3 години. Бубрези годишен скрининг. Бели дробови кај возрасни жени.

11. Генетско советување

Ризик за потомство 50%. Можно е пренатално тестирање, предимплантациона дијагностика.

12. Прогноза

Зависи од тежина на епилепсија, когнитивен статус, органска зафатеност. Подобра прогноза блага форма со добра контрола на нападите. Современи истражувања фокус на нови mTOR инхибитори, генска терапија, биомаркери, персонализирана медицина.

13. Заклучок

Туберозната склероза претставува комплексно мултисистемско генетско заболување предизвикано од мутации во TSC1 или TSC2 гените, со последователна дисрегулација на mTOR сигналниот пат. Раната дијагностика, редовното мултидисциплинарно следење и современите таргетирани терапии значително го подобруваат исходот и квалитетот на живот кај пациентите.

Неврофиброматоза (Neurofibromatosis)

1. Дефиниција

Неврофиброматозата претставува група наследни неврокутани синдроми кои се карактеризираат со развој на тумори на нервниот систем, промени на кожата, зафаќање на очите, коскени абнормалности и можни невролошки, когнитивни и системски компликации. Таа припаѓа на групата: факоматози (phakomatoses), односно наследни нарушувања кои примарно ги засегаат нервниот систем, кожата, очите и коскениот систем. Неврофиброматозата претставува една од најчестите моногенски неврокутани болести.

Постојат три главни форми:

• Неврофиброматоза тип 1 (NF1)
• Неврофиброматоза тип 2 (NF2)
• Шваноматоза (Schwannomatosis)

Секоја форма има различна генетска основа, клиничка слика и прогноза.

2. Историски осврт

Првите описи на заболувањето потекнуваат од XIX век. Во 1882 година германскиот патолог Friedrich Daniel von Recklinghausen ја опишал болеста која подоцна била наречена болест на von Recklinghausen. Развојот на молекуларната генетика овозможил идентификација на: NF1 генот (1990), NF2 генот (1993).

3. Епидемиологија

NF1 најчеста форма. Инциденција: 1:2.500–3.000 живородени

NF2 поретко заболување. Инциденција: 1:25.000–40.000

Шваноматоза многу ретка. Инциденција: помалку од 1:40.000.

4. Генетска основа

Сите форми се наследуваат автосомно доминантно. Сепак, кај значителен број случаи постојат: de novo мутации.

Неврофиброматоза тип 1 (NF1) предизвикана од мутации во NF1 ген. Локација 17q11.2. Генот кодира неврофибромин. Неврофиброминот е тумор супресорен протеин. Неговата улога е регулација на RAS/MAPK сигналниот пат. Негов губиток доведува до неконтролирана клеточна пролиферација и формирање тумори.

Патофизиологија на NF1 мутацијата доведува до хиперактивација на Ras, зголемена клеточна делба, нарушена диференцијација. Најзасегнати се Schwann клетки, меланоцити, остеобласти, неврони

Клиничките манифестации се возраст-зависни.

1. Café-au-lait макули најран знак. Карактеристики: светлокафени дамки, рамни, добро ограничени. Дијагностички критериум: >6 дамки. Големина: 5 mm кај деца, 15 mm кај возрасни.

2. Аксиларни и ингвинални пеги познати како: Crowe знак. Се јавуваат во детството.

3. Неврофиброми бенигни тумори на периферни нерви. Типови кожни неврофиброми, меки, куполести. Поткожни неврофиброми поцврсти. Плексиформни неврофиброми, дифузни, инфилтративни. Клинички значајни поради ризик од малигна трансформација.

4. Lisch нодули меланоцитни хамартоми на ирисот. Се откриваат со офталмолошки преглед.

5. Оптички глиом чест кај деца може да предизвика губиток на вид, егзофталмус.

6. Коскени аномалии псевдоартроза на тибија, сколиоза, сфеноидна дисплазија.

7. Неврокогнитивни нарушувања се многу чести. Вклучуваат: нарушувања на внимание, специфични тешкотии во учење, извршни дисфункции

8. Аутистични карактеристики кај дел од пациентите.

9. Епилепсија поретко

10. Васкуларни компликации ренална артериска стеноза, цереброваскуларни абнормалности.

Дијагностички критериуми за NF1

Дијагнозата се поставува при присуство на најмалку два критериума.

Критериуми:

• ≥6 café-au-lait макули
• ≥2 неврофиброми
• плексиформен неврофибром
• аксиларни/ингвинални пеги
• оптички глиом
• ≥2 Lisch нодули
• карактеристична коскена лезија
• првостепен роднина со NF1

Неврофиброматоза тип 2 (NF2)

Мутации во NF2 ген. Локација 22q12. Кодира протеин мерлин (schwannomin). Мерлин е тумор супресор. Регулира: клеточен раст, контактна инхибиција.

Клиничка слика на NF2 главна карактеристика: билатерални вестибуларни шваноми. Симптоми: губиток на слух, тинитус, нарушена рамнотежа. Други тумори: менингиоми, епендимоми, спинални шваноми. Офталмолошки: катаракта. 

Шваноматоза

Генетски поврзана со SMARCB1, LZTR1.

Карактеристика: повеќекратни шваноми без вестибуларни шваноми. Главен симптом: хронична болка.

5. Дијагностика 

Детален дерматолошки и невролошки преглед, МНР се златен стандард за мозок, орбити, ’рбет. Офталмолошки преглед, аудиолошка проценка. Особено кај NF2 генетско тестирање. Методи: секвенционирање, MLPA, NGS панели.

6. Диференцијална дијагноза

Треба да се разликува од:

• Legius синдром
• McCune-Albright синдром
• Noonan синдром
• Tuberous sclerosis

7. Компликации

Кај NF1 малиген периферен нервен тумор, компресија, деформитети.

Кај NF2 прогресивна глувост, мозочна компресија, малигна трансформација особено кај плексиформни неврофиброми. Може да преминат во малигнен тумор на обвивките на периферните нерви. Знаци: брз раст, болка, невролошки дефицит.

8. Третман

Нема дефинитивен лек. Третманот е мултидисциплинарен.

1. Хируршки третман за симптоматски тумори, компресија, козметски причини.

2. Медикаментозен третман кај NF1 Selumetinib одобрен за неоперабилни плексиформни неврофиброми.

3. Радиотерапија со ограничена употреба.

4. Рехабилитација: логопедска, психолошка, едукативна поддршка.

Следење потребни се редовни контроли: NF1 годишно: дерматолошки, офталмолошки, невролошки. NF2 редовни МНР и аудиолошки процени.

9. Генетско советување

Ризик за потомство 50%. Потребно е пренатално тестирање, репродуктивно советување.

10. Прогноза

Зависи од тип, тежина, компликации. NF1 често нормален животен век, но со варијабилен морбидитет. NF2 посериозна прогноза. Современи истражувања со фокус: MEK инхибитори, генска терапија, таргетирана онкологија, молекуларни биомаркери.

11. Заклучок

Неврофиброматозата претставува сложена наследна неврокутана болест со широка клиничка варијабилност. Нејзиното рано препознавање е од клучно значење за навремено следење, спречување компликации и оптимален третман. Современата молекуларна дијагностика и таргетираните терапии отвораат нови можности за подобрување на прогнозата и квалитетот на живот кај пациентите со ова заболување.

Менингомиелоцела (Meningomyelocele / Myelomeningocele)

1. Дефиниција

Менингомиелоцелата претставува тешка конгенитална малформација на централниот нервен систем која настанува како резултат на дефект во затворањето на каудалниот дел на невралната туба во текот на ембрионалниот развој. Таа се карактеризира со хернијација на менингите, цереброспиналната течност и делови од ’рбетниот мозок и нервните коренчиња низ дефект на вертебралните лакови. Менингомиелоцелата е најтешката и најчеста клинички значајна форма на: spina bifida cystica и претставува отворен дефект на невралната туба.

Во литературата термините менингомиелоцела и миеломенингоцела често се користат како синоними, при што терминот миеломенингоцела е почесто застапен во современата англосаксонска литература.

Оваа состојба е асоцирана со значителен морбидитет и често предизвикува трајни невролошки, ортопедски и уролошки последици.

2. Историски осврт

Описите на spina bifida датираат уште од античките времиња. Значаен напредок е постигнат со развојот на неврохирургијата, пренаталната дијагностика, феталната хирургија, превенцијата со фолна киселина. 

MOMS trial (Management of Myelomeningocele Study) претставува пресвртница во третманот, покажувајќи придобивки од феталната хируршка корекција.

3. Ембриолошка основа

Невралната туба се формира во 3–4 гестациска недела. Каудалниот невропор нормално се затвора околу 26–28 ден.

4. Патогенеза

Кога затворањето не успева доаѓа до непотполно формирање на вертебралните лакови, изложување на невралното ткиво, хернијација на менинги и ’рбетен мозок. Овој дефект доведува до директно оштетување на нервното ткиво.

5. Епидемиологија

Инциденцијата варира 0,5–2 на 1000 живородени. Во земји со суплементација на фолна киселина инциденцата е значително намалена. Почеста е кај женски новороденчиња, популации со нутритивен дефицит, семејства со позитивна анамнеза.

6. Етиологија

Етиологијата е мултифакторна.

1. Генетски фактори 

Полигенска предиспозиција. Инволвирани гени: MTHFR, VANGL1, CELSR1, SCRIB, SHROOM3.

2. Недостаток на фолати

Најзначаен превентабилен фактор. Фолатите се потребни за: DNA синтеза, метилација, клеточна делба.

3. Мајчини заболувања

Дијабетес, дебелина, фебрилни состојби.

4. Тератогени

Валпроична киселина, карбамазепин, метотрексат.

5. Средински фактори

Хипертермија, токсини, нутритивен дефицит

7. Класификација

Според локализацијата:

1. Лумбосакрална најчеста.

2. Лумбална

3. Торакална потешки невролошки дефицити.

4. Цервикална многу ретка.

8. Патофизиологија

Патогенезата се објаснува со Two-hit хипотеза

Прв удар дефект во неврулацијата

Втор удар интраутерино оштетување на изложеното нервно ткиво

Под влијание на амнионска течност, механичка траума.

Последици

1. Парализа под нивото на лезијата

2. Сензорен дефицит

3. Невроген мочен меур

4. Неврогено црево

5. Ортопедски деформитети

Придружни аномалии се многу чести.

Chiari II малформација најчеста асоцијација. Карактеристики: каудално поместување на мозочно стебло, компресија

Хидроцефалус кај 70–90%.

Syringomyelia

Сколиоза

9. Клиничка слика

При раѓање присутна е: цистична маса на грбот. Карактеристики: тенка мембрана, понекогаш руптурирана, изложено нервно ткиво.

Невролошки симптоми: зависат од нивото. Висока лезија дава тешка парализа, немање одење. Ниска лезија делумно зачувана функција

Моторни нарушувања: слабост, парализа, спастицитет или флакцидност.

Сензорни нарушувања: под нивото на лезијата.

Уролошки нарушувања: инконтиненција, ретенција, инфекции

Гастроинтестинални: констипација, фекална инконтиненција.

Ортопедски: контрактури, луксација на колк, деформитети на стапала.

Когнитивни нарушувања: најчесто поврзани со: хидроцефалус, Chiari II.

10. Дијагностика

Пренатална дијагностика ултразвук може да покаже дефект на ’рбет, цистична маса.

Индиректни знаци: Lemon знак, Banana знак

Мајчински AFP со амниоцентеза значително покачен.

Покачена: ацетилхолинестераза

Фетална MНР за детална проценка.

Постнатална дијагностика

Клинички преглед MНР на ’рбет и мозок златен стандард.

Кранијален ултразвук за хидроцефалус.

Уродинамички тестови

11. Диференцијална дијагноза

• менингоцела
• липомиеломенингоцела
• тератом
• сакрококцигеален тумор

12. Третман

1. Постнатална хируршка корекција итно, во првите: 24–48 часа.

Цели: затворање дефект, спречување инфекција, зачувување функција

2. Фетална хирургија се изведува 19–26 гестациска недела.

Придобивки: помал хидроцефалус, подобра моторика.

Ризици: предвремено породување.

3. Третман на хидроцефалус со вентрикулоперитонеален шант или ендоскопска вентрикулостомија.

4. Уролошки менаџмент чиста интермитентна катетеризација, антихолинергици.

5. Ортопедски третман: ортози, операции, физиотерапија.

6. Рехабилитација мултидисциплинарна вклучува: физијатар, неврохирург, уролог, ортопед, логопед, дефектолог.

13. Компликации

Рани: менингитис, ликвореја, инфекција.

Доцни: синдром на фиксиран ’рбетен мозок, шант дисфункција, сколиоза, бубрежно оштетување.

14. Прогноза

Зависи од: нивото на лезија, хидроцефалус, навремен третман. Подобра прогноза кај ниска сакрална лезија. Полоша кај торакална лезија + хидроцефалус. Квалитет на живот со современ третман многу пациенти достигнуваат школување, професионална интеграција, независност.

15. Превенција

Фолна киселина кај нискоризични жени 400 μg дневно. Кај висок ризик 4–5 mg дневно. Други мерки: контрола на дијабетес, избегнување валпроат.

16. Генетско советување

Современи истражувања дават фокус на: минимална инвазивна фетална хирургија, биоматеријали, неврорегенерација, пристапи со матични клетки.

17. Заклучок

Менингомиелоцелата претставува сериозна и комплексна форма на дефект на невралната туба со значајни невролошки и системски последици. Раната пренатална дијагностика, навремениот хируршки третман и долгорочниот мултидисциплинарен пристап се клучни за подобрување на функционалниот исход. Превенцијата со фолна киселина останува најефективната јавно-здравствена стратегија за намалување на инциденцата на ова нарушување.

Менингоцела (Meningocele)

1. Дефиниција

Менингоцелата претставува конгенитална малформација на централниот нервен систем која настанува како резултат на дефект во затворањето на невралната туба во текот на ембрионалниот развој. Таа се карактеризира со хернијација на менингите исполнети со цереброспинална течност низ дефект на коскените структури на ’рбетниот столб или черепот, без присуство на нервно ткиво во хернијалната кеса. Менингоцелата припаѓа на групата дефекти на невралната туба (Neural Tube Defects – NTDs) и претставува најлесна форма на спинална дисрафија во споредба со потешките форми како: миеломенингоцела, миелошиза, рахишиза.

Кога дефектот е локализиран на черепот, се смета за кранијална менингоцела и претставува варијанта на енцефалоцела.

2. Ембриолошка основа

Нормален развој на невралната туба. Невралната туба се формира во текот на 3–4 гестациска недела. Процесот на неврулација вклучува: формирање на неврална плоча, формирање на неврални набори, нивно спојување, затворање на невралната туба. Затворањето започнува во средишниот дел и се шири кранијално и каудално. Каудалниот невропор нормално се затвора околу 27. ден од ембриогенезата.

3. Патогенеза

При неуспешно затворање доаѓа до дефект на вертебралните лакови, хернијација на менингите, формирање цистична кеса исполнета со ликвор. Бидејќи нервното ткиво останува во спиналниот канал, невролошките оштетувања најчесто се минимални или отсутни.

4. Епидемиологија

Менингоцелата е поретка од миеломенингоцелата. Инциденција: приближно 1 на 10.000–20.000 живородени. Почеста е кај популации со недостаток на фолати, низок социоекономски статус, ограничена пренатална грижа.

5. Етиологија

Етиологијата е мултифакторна.

1. Генетски фактори

Постојат полигенски механизми. Гени поврзани со метаболизмот на фолати: MTHFR, VANGL1, CELSR1, SHROOM3.

2. Недостаток на фолна киселина Најважен модифицирачки ризик фактор. Фолатите се неопходни за синтеза на DNA, клеточна пролиферација, метилација.

3. Мајчински заболувања

Дијабетес мелитус, дебелина, епилепсија

4. Лекови

Тератогени: валпроат, карбамазепин, метотрексат

5. Екстерни фактори

Хипертермија, инфекции, токсини.

6. Класификација

Менингоцелата може да биде:

I. Спинална менингоцела најчеста форма. Локализации: лумбосакрална најчеста, торакална, цервикална ретка.

II. Кранијална менингоцела поретка. Локализации: окципитална, фронтална, базална.

III. Предна сакрална менингоцела

Ретка форма. Се карактеризира со протрузија во карличната празнина. Често асоцирана со Currarino синдром.

7. Патофизиологија

Главната патолошка карактеристика е структурен дефект без примарно оштетување на нервното ткиво. Последици:

1. Механички ефект: голема менингоцела може да компримира околни структури.

2. Ризик од руптура: тенката мембрана може да пукне.

3. Инфекција: ризик од: менингитис, локална инфекција.

8. Клиничка слика

Зависи од локализацијата. Спинална менингоцела кај новороденче. Најчесто се забележува: цистична испакнатина. Карактеристики: мека, флуктуирачка, покриена со кожа, без воспаление.

Невролошки статус: во повеќето случаи нормален. Можно е лесна слабост, дискретни сензорни нарушувања.

Кранијална менингоцела се манифестира со маса на черепот, козметски деформитет.

Предна сакрална менингоцела може да предизвика: констипација, уринарни симптоми, карлична болка.

Придружни аномалии: можно е да коегзистира со спинални аномалии, дијастематомиелија, липомиеломенингоцела.

Ортопедски: сколиоза, деформитети на стапала.

Урогенитални ретко.

9. Дијагностика

Пренатална дијагностика ултразвук може да покаже: цистична лезија, дефект на пршлени. Полесно се детектира во II триместар.

Мајчински AFP може да биде нормален, лесно покачен.

За разлика од отворените дефекти, често не е значително покачен.

Фетална МНР за дополнителна проценка.

Постнатална дијагностика клинички преглед се проценува: големина, интегритет на кожа, невролошки статус

МНР е златен стандард овозможува проценка на содржина, исклучување нервно ткиво

КT за коскени дефекти.

Ултразвук кај новороденчиња.

10. Диференцијална дијагноза

Треба да се разликува од:

• Миеломенингоцела клучна разлика: содржи нервно ткиво
• Липом
• Дермоидна циста
• Тератом
• Хемангиом

11. Третман

Основен третман: хируршка корекција

Цели: затворање на дефектот, спречување инфекција, козметска реконструкција.

Време на операција обично во првите денови или недели. Хируршка техника дисекција на кесата, репозиција на менингите, затворање на дура, реконструкција на меки ткива.

Постоперативна грижа вклучува: мониторинг за ликвореја, невролошка проценка, следење за инфекција.

12. Компликации

Предоперативни руптура, инфекција.

Постоперативни ликворна фистула, инфекција.

13. Прогноза

Прогнозата е генерално многу добра, ако нема невролошки дефицит, нема придружни аномалии, има навремен третман. Лоша прогноза кај комплексни случаи, доцна дијагноза. Потребно е следење на невролошки симптоми, раст и развој, ортопедски компликации.

14. Рехабилитација

Кај пациенти со невролошки дефицит: физикална терапија, окупациона терапија, уролошко следење

15. Превенција

Најефикасна мерка: фолна киселина. Нискоризични жени: 400 μg дневно. Високоризични: 4–5 mg дневно почнувајќи најмалку 1 месец пред зачнување. Дополнително: контрола на дијабетес, избегнување тератогени.

16. Генетско советување

Современи истражувања се проучуваат генетски механизми, фетална хирургија, регенеративна медицина.

17. Заклучок

Менингоцелата претставува релативно поблага форма на дефект на невралната туба, карактеризирана со хернијација на менингите без инволвирање на нервното ткиво. Благодарение на современата пренатална дијагностика и раната хируршка интервенција, прогнозата најчесто е поволна. Навремената дијагноза, соодветниот хируршки третман и долгорочното следење се од суштинско значење за оптимален невролошки и функционален исход.

Енцефалоцела (Encephalocele)

1. Дефиниција

Енцефалоцелата претставува тешка конгенитална малформација на централниот нервен систем која настанува како резултат на дефект во затворањето на невралната туба во текот на раниот ембрионален развој. Таа се карактеризира со хернијација (протрузија) на мозочно ткиво, менинги и/или цереброспинална течност низ дефект на коските на черепот. Енцефалоцелата спаѓа во групата на: дефекти на затворање на невралната туба (neural tube defects – NTDs). Претставува сериозна кранијална дисрафија и може да варира од мала цистична формација со минимална невролошка симптоматологија до масивна хернијација на мозочни структури со тешки невролошки последици.

Терминот потекнува од грчките зборови: enkephalos = мозок, kele = хернија, испакнување.

2. Историски осврт

Енцефалоцелата е позната уште од античко време. Современото медицинско разбирање започнува во XIX век со развојот на ембриологијата и неврохирургијата. Со развојот на: пренаталната ехографија, MНР, феталната медицина, реконструктивната неврохирургија, значително е подобрена дијагностиката и третманот.

3. Епидемиологија

Инциденцијата варира во различни популации: 1–5 на 10.000 живородени. Почеста е во: Југоисточна Азија, делови од Африка, одредени латинскоамерикански популации. Поретка е во Европа. Постои варијација во локализацијата според географијата: Во западните земји почести се окципитални енцефалоцели. Во Азија почести се: фронтоетмоидални енцефалоцели.

4. Ембриологија

За разбирање на енцефалоцелата потребно е познавање на формирањето на невралната туба. Нормален развој невралната туба се формира во 3–4 гестациска недела. Процесот вклучува: формирање на неврална плоча, неврално набирање, затворање на невралната туба. Кранијалниот невропор нормално се затвора околу 25. ден од ембриогенезата.

5. Патогенеза

При неуспешно затворање на кранијалниот невропор настанува дефект на черепниот свод, хернијација на интракранијални структури.

6. Етиологија

Етиологијата е мултифакторна.

1. Генетски фактори

Можни се: хромозомски абнормалности, моногенски синдроми, полигенска предиспозиција. Хромозомски асоцијации: Трисомија 13, Трисомија 18, Мекел-Грубер синдром

2. Нарушен метаболизам на фолати

Недостаток на фолна киселина е значаен ризик фактор.

3. Тератогени фактори

Лекови: валпроат, карбамазепин, метотрексат.

Токсини, алкохол, пестициди.

4. Мајчини фактори

Дијабетес, дебелина, хипертермија, инфекции

5. Еколошки фактори

Нутритивен дефицит, изложеност на токсини

7. Класификација

Според содржината:

1. Менингоцела содржи: менинги, ликвор, без мозочно ткиво. Најдобра прогноза.

2. Менингоенцефалоцела содржи: менинги, мозочно ткиво. Најчеста форма.

3. Хидроенцефаломенингоцела содржи: менинги, мозок, дел од вентрикуларен систем. Потешка форма.

4. Глиоцела содржи: дислоцирано глијално ткиво.

Класификација според локализација

1. Окципитална енцефалоцела најчеста во Европа и Северна Америка. Лоцирана во: задниот дел на черепот често е асоцирана со хидроцефалус, церебеларни аномалии.

2. Фронтална енцефалоцела

3. Фронтоетмоидална честа во Азија. Може да предизвика деформитет на лице, орбитални аномалии.

4. Париетална е ретка.

5. Базална енцефалоцела е многу ретка.

Може да биде: трансетмоидална, сфеноетмоидална, транссфеноидална. Често е тешко дијагностички препознатлива.

8. Патофизиологија

Последиците зависат од големината, локализацијата, содржината

Патолошките механизми:

1. Губиток на функционално мозочно ткиво

2. Нарушена ликворна циркулација

Може да предизвика хидроцефалус.

3. Компресија на околни структури

4. Нарушена церебрална организација

9. Клиничка слика

Зависи од типот.

Новороденче главен знак кранијална испакнатина. Карактеристики: мека или тензирана, покриена со кожа или тенка мембрана, пулсирачка.

Невролошки симптоми: хипотонија, конвулзии, летаргија, проблеми со хранење

Подоцнежни симптоми: развоен застој, моторен, когнитивен, говорен, интелектуална попреченост, епилепсија

Визуелни нарушувања: краниофацијални деформитети, особено кај фронтални форми.

Придружни аномалии чести.

Малформации на ЦНС: хидроцефалус, агенезија на corpus callosum, Dandy-Walker малформација, Chiari малформација

Краниофацијални: расцеп на непце, хипертелоризам

Синдромски асоцијации: Мекел-Грубер синдром

Карактеристики: енцефалоцела, полидактилија, полицистични бубрези.

10. Дијагностика

Пренатална дијагностика: Ултразвук главна метода, може да покаже: черепен дефект, цистична маса, мозочно ткиво во хернијацијата.

Дијагноза од 11–14 гестациска недела.

Фетална MНР дава подобар анатомски приказ.

Мајчински AFP често покачен.

Постнатална дијагностика: клинички преглед, КТ, добра визуелизација на коскениот дефект.

MНР златен стандард овозможува: анализа на содржината, придружни аномалии, хируршко планирање.

11. Диференцијална дијагноза

Треба да се разликува од:

• цефалохематом
• дермоидна циста
• липом
• кранијален менингоцеле
• тератом

12. Третман

Основен третман хируршка корекција. Цели: репозиција/ресекција, затворање на дура, реконструкција на коскен дефект. Време на операција обично во првите недели или месеци. Итно ако постои руптура, инфекција, ликвореја. Хируршки принципи: проценка на функционално ткиво, ресекција на нефункционално ткиво, водонепропустливо затворање, краниопластика. Дополнителен третман: Хидроцефалус - вентрикулоперитонеален шант.

Епилепсија: антиепилептици

Рехабилитација: физиотерапија, логопедија, дефектолошки третман.

13. Компликации

Преоперативни: руптура, менингитис, ликворна фистула.

Постоперативни: инфекција, рецидив, ликвореја, хидроцефалус.

14. Прогноза

Зависи од локализација, големина, содржина, придружни аномалии. Подобра прогноза мали менингоцели, без мозочно ткиво, без хидроцефалус. Полоша прогноза: големи окципитални форми, хидроенцефаломенингоцела, синдромски случаи.

15. Превенција

Најважна е Фолна киселина 400 μg дневно. Кај висок ризик 4–5 mg дневно.

Други мерки: контрола на дијабетес, избегнување тератогени, генетско советување.

16. Психосоцијални аспекти

Семејствата имаат потреба од: психолошка поддршка, генетско советување, мултидисциплинарна грижа. Современи истражувања се испитуваат: молекуларни механизми на неурулација, генетски панели, фетална хирургија, регенеративни пристапи.

17. Заклучок

Енцефалоцелата претставува сериозна конгенитална краниоцеребрална малформација која произлегува од дефектно затворање на невралната туба. Раната пренатална дијагностика, правилната неврорадиолошка проценка и навремениот хируршки третман се клучни за подобрување на исходот. Прогнозата е високо варијабилна и зависи од анатомската форма, обемот на инволвирано мозочно ткиво и присуството на придружни малформации. Мултидисциплинарниот пристап останува суштински за оптимален третман и рехабилитација.

Микроцефалија – автосомно рецесивна форма

1. Дефиниција

Автосомно рецесивната примарна микроцефалија претставува генетски хетерогена група на наследни невроразвојни нарушувања, карактеризирани со значително намален обем на главата присутен при раѓање или развиен во првите месеци од животот, како резултат на нарушен ембрионален и фетален развој на мозокот. Ова нарушување е познато и како: Автосомно рецесивна примарна микроцефалија. Се карактеризира со:

• обем на главата најмалку 2–3 стандардни девијации под просекот
• редуциран мозочен волумен
• интелектуална попреченост со варијабилен степен
• отсуство на големи структурни малформации кај класичните форми.

Автосомно рецесивната микроцефалија е пример за нарушување на неврогенезата, при кое примарно е нарушена пролиферацијата на невралните прекурсорни клетки. 

2. Историски осврт

Првите фамилијарни случаи се опишани во средината на XX век. Во 2002 година е идентификуван првиот ген MCPH1. По ова следувало откривање на бројни други гени поврзани со ова нарушување.

3. Епидемиологија

Се смета за ретко заболување. Инциденција: 1:30.000–1:250.000 живородени. Почеста е во популации со: консангвинитет, генетска изолираност, висока фреквенција на founder мутации. Повисока застапеност е забележана во: Блискиот Исток, Јужна Азија, Медитерански региони.

4. Генетска основа

Наследувањето е автосомно рецесивно. Ова значи дека: заболениот наследува две патогени варијанти, родителите најчесто се асимптоматски носители. Ризик за секоја бременост: 25% заболено дете, 50% носител, 25% здраво.

5. Молекуларна генетика

До денес се идентификувани повеќе од 25 гени. Најважни се: 

1. MCPH1 (Microcephalin) локација: 8p23. Функција: одговор на оштетување на ДНК, регулација на клеточен циклус.

Клиничка слика: микроцефалија, интелектуална попреченост, можно прерано кондензирање на хромозоми

2. ASPM најчеста причина. Функција: митотична вретенка, симетрична делба на неврални прекурсори. Мутациите доведуваат до намалена пролиферација на невронални клетки.

3. WDR62 често асоциран со микроцефалија, кортикални малформации.

4. CDK5RAP2 функција: центрозомска организација

5. CENPJ може да биде асоциран и со Seckel синдром.

6. CEP152

7. STIL

8. CEP135

9. CIT

10. RTTN

Други гени: KNL1, PHC1, SASS6, ZNF335, DNA2, PLK4, RTTN, MFSD2A.

6. Патогенеза

Основниот патофизиолошки механизам е нарушена пролиферација на неврални прекурсорни клетки. Во нормални услови, за време на ембриогенезата невроепителните клетки се делат симетрично и создаваат голем број неврони.

Кај MCPH мутациите доведуваат до: дефектна митоза, нарушена центрозомска функција, абнормална митотична ориентација, предвремена клеточна диференцијација, апоптоза.

Резултат: намален број неврони, ембриолошка основа. Најкритичен период: 8–24 гестациска недела. Во овој период се одвива: невронална пролиферација, миграција, организација на церебралниот кортекс. Дефектите резултираат со: редуцирана церебрална кора.

7. Класификација

1. Примарна микроцефалија присутна при раѓање. Најчесто генетска.

2. Секундарна микроцефалија се развива постнатално. Причини: инфекции, хипоксија, метаболни болести.

Автозомно рецесивната форма е типично примарна.

8. Клиничка слика

Главна карактеристика намален обем на главата. Обично 3–12 SD под просек. Главата изгледа мала, пропорционална, со наведнато чело. Невролошки карактеристики, интелектуална попреченост може да биде: лесна, умерена и тешка. Најчесто е умерена.

Развоен застој засегнати се: говор, моторика, когниција. Говорни нарушувања: задоцнет говор, сиромашен речник, дизартрија.

Моторни нарушувања кај дел од пациентите: спастицитет, атаксија, хипотонија.

Епилепсија поретко кај класичните форми, почеста кај синдромските.

Однесување може да се јават: хиперактивност, аутистични карактеристики, проблеми со внимание.

9. Фенотипски варијации

• Класична MCPH
• изолирана микроцефалија
• интелектуална попреченост
• нормална мозочна архитектура
• Комплексна MCPH

Покрај микроцефалија:

• пахигирија
• полимикрогирија
• агенезија на corpus callosum
• церебеларна хипоплазија

10. Дијагностика

Клиничка проценка се мери обем на глава. Критериум:

< –2 SD тешка форма:

< –3 SD семејна анамнеза

Особено важно: сроднички бракови, други засегнати членови.

Невролошки преглед проценка на: тонус, рефлекси, развој.

Неврорадиологија MНР може да покаже кај класична форма: редуциран мозочен волумен, едноставна гирификација.

Кај комплексни форми: кортикални малформации, вентрикуломегалија, хипоплазија на мозочни структури.

Генетска дијагностика е златен стандард.

Методи:

1. Панел за микроцефалија најчест избор.

2. Whole Exome Sequencing особено корисен.

3. Whole Genome Sequencing кај нерешени случаи.

11. Диференцијална дијагноза

Треба да се разликува од:

• Конгенитални инфекции
• Zika
• CMV
• токсоплазмоза
• Хромозомски синдроми
• Trisomy 13
• Trisomy 18
• Метаболни болести
• Секундарна микроцефалија

12. Третман

Нема етиолошки третман. Пристапот е симптоматски.

1. Рана интервенција е клучна и вклучува стимулација, развојни програми.

2. Физикална терапија за моторен развој.

3. Логопедски третман за комуникација.

4. Специјална едукација индивидуализирана.

5. Контрола на епилепсија кога е присутна.

13. Генетско советување

Многу важно на родителите им се објаснува: моделот на наследување, ризикот од повторување.

Пренатална дијагностика можна е ако мутацијата е позната. Методи: биопсија на хорионски ресички, амниоцентеза, преимплантациска генетска дијагностика. Кај семејства со висок ризик.

14. Прогноза

Зависи од: генот, типот на мутација, структурните мозочни промени. Подобра прогноза: ASPM форми. Полоша: WDR62 и комплексни форми.

15. Психосоцијални аспекти

Семејствата често се соочуваат со: емоционален стрес, финансиски товар, потреба од долгорочна поддршка. Потребен е: мултидисциплинарен пристап. Современите истражувања се фокусирани на: мозочни органоиди, функционална геномика, CRISPR модели, патогенетски механизми.

16. Заклучок

Автосомно рецесивната примарна микроцефалија претставува сложено генетско невроразвојно нарушување кое настанува како резултат на дефекти во клеточната делба и пролиферацијата на невралните прекурсорни клетки. Карактеристична е значителната микроцефалија, интелектуалната попреченост и варијабилниот невролошки фенотип. Современата молекуларна дијагностика овозможува прецизна генетска идентификација, подобро генетско советување и рана интервенција, што е клучно за оптимален развоен исход.

Конгенитален хидроцефалус (Hydrocephalus congenita)

1. Дефиниција

Конгениталниот хидроцефалус претставува вродено патолошко натрупување на цереброспинална течност (ликвор) во вентрикуларниот систем на мозокот, кое е присутно при раѓање или се развива во текот на интраутериниот период. Оваа состојба доведува до дилатација на мозочните комори, зголемен интракранијален притисок и компресија на мозочното ткиво, што може да резултира со сериозни невролошки последици доколку не се дијагностицира и третира навремено.

Терминот „хидроцефалус“ потекнува од грчките зборови hydro (вода) и kephale (глава), што буквално значи „вода во главата“, иако всушност станува збор за прекумерна акумулација на ликвор.

Конгениталниот хидроцефалус е значајна невроразвојна аномалија која може да се јави како изолирана малформација или како дел од поширок синдромски ентитет.

2. Епидемиологија

Инциденцијата на конгенитален хидроцефалус изнесува приближно 0,5–1,8 на 1000 живородени деца. Честотата варира во зависност од: географската област, достапноста на пренатална дијагностика, генетските фактори, изложеноста на тератогени фактори.

Почесто се јавува кај машки новороденчиња кога е поврзан со X-врзани форми.

3. Анатомија и физиологија на ликворниот систем

За разбирање на патофизиологијата, потребно е познавање на нормалната циркулација на ликворот. Ликворот се продуцира во хориоидните плексуси на латералните комори, третата комора, четвртата комора. Дневно се создаваат околу 500 mL ликвор.

Циркулација текот е следен:

Латерални комори

↓

Foramina Monro

↓

Трета комора

↓

Aqueductus Sylvii

↓

Четврта комора

↓

Foramina Luschka и Magendie

↓

Субарахноидален простор

Ресорпција

Ликворот се ресорбира преку арахноидалните гранулации, венските синуси. Нарушување во кој било дел од овој систем може да доведе до хидроцефалус.

4. Етиологија

Причините се бројни.

1. Опструктивни (не-комуницирачки) најчести. Стеноза на aqueductus Sylvii

Најчеста причина може да биде: генетска, идиопатска, резултат на инфекција.

Доведува до дилатација на латералните и третата комора.

Arnold-Chiari малформација тип II се јавува со миеломенингоцела, обструкција на ликворниот проток, Dandy-Walker малформација.

Карактеристики: агенезија/хипоплазија на церебеларниот вермис, цистична дилатација на четвртата комора, зголемена задна кранијална јама.

Тумори и цисти, колоидни цисти, арахноидални цисти, интракранијални неоплазми.

2. Комуницирачки хидроцефалус

Поради нарушена ресорпција.

Причини: интраутерини инфекции, субарахноидално крварење, воспалителни процеси

3. Генетски причини

L1CAM мутации предизвикуваат X-врзан хидроцефалус.

Карактеристики: стеноза на aqueductus, адуцирани палци, интелектуална попреченост, спастицитет. Други гени: MPDZ, CCDC88C, AP1S2, CRB2

4. Интраутерини инфекции

TORCH инфекции: токсоплазмоза, рубеола, цитомегаловирус, херпес, CMV.

5. Тератогени фактори

Алкохол, одредени антиепилептици, радијација, токсини.

5. Патофизиологија

Основниот механизам е дисбаланс помеѓу продукцијата, циркулацијата и ресорпцијата на ликворот. Последици:

1. Вентрикуларна дилатација: проширување на коморите.

2. Зголемен интракранијален притисок предизвикува: компресија, исхемија, атрофија.

3. Нарушен мозочен развој: кај фетусот може да се нарушат: невроналната миграција, кортикалната организација, миелинизацијата.

6. Клиничка слика

Зависи од возраста. Кај новороденче и доенче. Поради незатворени фонтанели: кранијални знаци, макроцефалија, брз раст на обемот на глава, испакната фонтанела, раздвоени кранијални шевови, тенка кожа на скалпот, проширени вени.

Невролошки знаци: Sunset sign - очите се насочени надолу.

Други: раздразливост, летаргија, повраќање, хипотонија, конвулзии, развојни нарушувања, задоцнет моторен развој, слаба контрола на главата, нарушено седење.

Кај поголеми деца поради затворени шевови: главоболка, гадење, папилаедем, диплопија, атаксија, когнитивно назадување.

7. Дијагностика

Пренатална дијагностика, Ултразвук. 

Знаци: вентрикуломегалија (>10 mm), дилатација на комори, придружни малформации

Фетална МНР овозможува подобра проценка.

Генетско тестирање при сомневање за синдром. Методи: кариотип, array CGH, секвенционирање на егзомот.

Постнатална дијагностика

Невросонографија преку големата фонтанела, КT. Брза метода, но со радијација.

МНР златен стандард овозможува: етиолошка проценка, детекција на опструкција.

8. Диференцијална дијагноза

Треба да се разликува од:

• бенигна екстерна хидроцефалија
• макроцефалија
• хидраненцефалија
• субдурални колекции
• церебрална атрофија

9. Третман

Цел: намалување на притисокот, зачувување на мозочното ткиво, овозможување нормален развој

1. Вентрикулоперитонеален шант најчест третман.

Систем: вентрикуларен катетер, валвула, перитонеален катетер

Предности: ефективен

Недостатоци: инфекција, опструкција, ревизии.

2. Ендоскопска трета вентрикулостомија (ETV)

Се создава отвор во дното на третата комора.

Индикации: аквадуктална стеноза

Предности: без шант

3. Медикаментозен третман привремен.

Лекови: ацетазоламид, фуросемид.

10. Компликации

Нелекуван хидроцефалус, тешка интелектуална попреченост, слепило, моторен дефицит, смрт.

Постоперативни: шант инфекција, механичка дисфункција, прекумерена дренања, субдурални хематоми.

11. Прогноза

Зависи од: етиологија, време на третман, придружни малформации. Подобра прогноза: изолирана аквадуктална стеноза. Полоша: синдромски форми, тешки мозочни малформации.

Невроразвоен исход можно е: нормален интелект, лесни когнитивни тешкотии, специфични нарушувања на учење, моторна неспретност. Потребно е долгогодишно следење.

12. Рехабилитација

Мултидисциплинарен пристап: невропедијатар, неврохирург, физиотерапевт, логопед, дефектолог, психолог.

13. Превенција

Вклучува: пренатална грижа, фолна киселина, избегнување тератогени, TORCH скрининг, генетско советување.

14. Заклучок

Конгениталниот хидроцефалус претставува сериозна вродена невролошка состојба која бара рана дијагностика, прецизна етиолошка проценка и навремен хируршки третман. Современите неврохируршки техники значително ја подобруваат прогнозата, но долгорочниот исход зависи од основната причина, присуството на придружни аномалии и квалитетот на мултидисциплинарната рехабилитација.

Список на освоени ЕКТС поени за семинарска работа ХГ - 08.05.2026

Почитувани студенти,

По прегледаните дополнителни 5 семинарски работи ова е моменталната состојба за  освоени ЕКТС поени по предметот Хумана генетика.

Предметен наставник

33. вебинар на МНЗА со проф. д-р Карин Паркер

Почитувани колешки и колеги, драги родители и студенти,

Македонското научно здружение за аутизам (МНЗА) со особено задоволство го најавува 33. вебинар со проф. д-р Карин Паркер. Настанот е бесплатен и се реализира во соорганизација со Истражувачкиот институт за аутизам од Сан Диего, САД. Вебинарот ќе се одржи на 13 мај во 19:00 часот.

Која е проф. д-р Карин Паркер?

Д-р Карин Џ. Паркер е Труонг-Тан Бродком професорка, претседател на Одделот за главни лаборатории и вонреден претседател за стратегија и надзор на истражувањето во Одделот за психијатрија и бихејвиорални науки при Универзитетот Стенфорд. Таа е и професорка по компаративна медицина на истиот универзитет.

Д-р Паркер ја раководи Програмата за истражување на социјалните невронауки, која има за цел унапредување на разбирањето на биолошките основи на социјалното функционирање кај различни видови, како и транслација на овие фундаментални сознанија во насока на подобрување на дијагностиката и третманот на лица со нарушувања во социјалното функционирање.

Нејзиното научно истражување е поддржано од Националните институти за здравство (NIH), Фондацијата Симонс и Министерството за одбрана на САД. Резултатите од нејзините истражувања се објавени во водечки научни списанија, меѓу кои Science Translational Medicine, Nature Neuroscience, PNAS и Molecular Psychiatry, како и широко претставени во реномирани медиуми (NPR, CBS, Los Angeles Times, Scientific American, Newsweek и подкастот Huberman Lab).

Д-р Паркер ги стекнала своите додипломски и постдипломски степени на Универзитетот во Мичиген, а постдокторската обука ја завршила на Универзитетот Стенфорд, по што се приклучила на неговиот факултет. Таа е придружен научник во Калифорнискиот национален истражувачки центар за примати, член на Американскиот колеџ за невропсихофармакологија (ACNP) и член на Кавли фондацијата при Националната академија на науките на САД. Исто така, била поканет говорник и лидер на јавното мислење на состаноци на Националната академија на науките, NIH и различни меѓународни научни и приватни истражувачки тела.

Пријавувањето е отворено до недела во вечерните часови, по што формуларот ќе биде затворен. За учество е потребно да се регистрирате со точно име и презиме и валидна е-пошта преку наведениот ЛИНК, со цел да го добиете ЗУМ линкот за пристап до настанот. 

Ви благодариме што ги следите активностите на МНЗА.

Со почит,

Претседател на МНЗА