Моторниот систем претставува комплексна мрежа од мозочни, спинални и периферни структури кои овозможуваат планирање, координација, изведба и контрола на доброволните и автоматските движења. Тој функционира преку прецизна интеграција на нервни импулси, проприоцептивни информации и мускулна активација.
Организација на моторниот систем
Традиционално се дели на два главни дела:
1. Горен моторен систем
Се наоѓа во мозочната кора и мозочните структури. Неговите функции се:
- планирање и изведба на доброволни движења,
- интеграција на сензорни информации за фино контролирани моторни одговори,
- координација преку базални ганглии и малиот мозок.
Главни структури:
- Примарна моторна кора (Brodmann 4)
- Премоторна и суплементарна моторна кора (SMA)
- Базални ганглии
- Мал мозок (церебелум)
- Кортикоспинален тракт (пирамиден тракт)
2. Долен моторен систем
Се наоѓа во:
- предните рогови на спиналниот мозок
- моторните јадра на мозочните нерви
Овие неврони директно ги инервираат мускулите и го контролираат:
- тонусот,
- рефлексите,
- конечната изведба на движењето.
Примарна моторна кора и моторната хомункулус-мапа
Примарната моторна кора содржи соматотопски организирана мапа (хомункулус), каде секое дело од телото има репрезентација. На пример:
- лицето и рацете имаат голема кортикална површина (прецизни движења),
- трупот и нозете – помала.
Функции:
- генерира активни импулси за контракција на мускули,
- контролира фини движења и сила,
- ги активира кортикоспиналните патишта.
Овие региони се клучни за:
Премоторна кора
- подготвување на движења врз основа на визуелни и надворешни знаци,
- учење моторни навики,
- ориентација на телото во простор.
- започнување на секвенцијални и билатерални движења,
- интерна генерација на движења (не зависат од стимул),
- моторно планирање.
Базални ганглии – регулатор на иницирање и сопирање движења
Составени од:
- стриатум (каудатус + путамен)
- глобус палидус
- субталамично јадро
- субстанција нигра
Главни функции:
- одбирање соодветни моторни програми,
- инхибиција на несоодветни движења,
- рамнотежа помеѓу директен (фасилитира) и индиректен (супримира) пат.
Нарушувања:
- Паркинсон → недостаток на допамин, бавни движења
- Хантингтон → хиперкинези, неконтролирани движења
Мал мозок (церебелум) – центар на координација
Малиот мозок обезбедува:
- координација на движења,
- рамнотежа и држење на тело,
- фино приспособување на мускулните контракции,
- моторно учење и автоматизација.
Прима информации од:
- проприоцептивни рецептори,
- вестибуларниот систем,
- моторна кора.
Испраќа корективни сигнали до M1 → движењата стануваат мазни и прецизни.
Спинални моторни кругови
Спиналниот мозок е местото каде што се случуваат:
- основни рефлекси,
- локомоторни шеми,
- интеграција на проприоцепција.
Моторни единици се состојат од:
еден моторен неврон
сите мускулни влакна што ги инервира
Поголема моторна единица → грубо движење
Мала моторна единица → фино движење (прсти, очи).
Нервно-мускулна врска и мускулна контракција
На ниво на моторна плоча (neuromuscular junction):
Нервен импулс стигнува до терминали на аксонот.
Се ослободува ацетилхолин.
Ацетилхолин се врзува на рецептори на мускулната мембрана.
Се активира мускулен потенцијал.
Започнува sliding filament mechanism (актин + миозин).
Резултат → мускулна контракција.
Моторна контрола: фидбек и фидфорвард механизми
Фидбек контрола
Сензорна информација од проприоцептори, кожа, зглобови → мозокот коригира движење во реално време.
Фидфорвард контрола
Мозокот претходно создава моторен план → движењето е брзо и автоматско.
Овие два системи постојано се надополнуваат.
Рефлексни лакови
Основна единица на моторно однесување.
Најважни рефлекси:
- миотатичен рефлекс (stretch reflex) – одржува тонус
- флексорен рефлекс – повлекување од болка
- крстосан екстензорен рефлекс – одржување на рамнотежа
Високи моторни функции
Моторниот систем не е само моторика – тој е поврзан со:
- извршни функции (префронтален кортекс),
- внимание,
- емоционалност,
- учење,
- мотивација.
ЗАКЛУЧОК
Моторниот систем е комплексна интегративна мрежа која ги координира сите човечки движења.
Тој ги поврзува:
- моторните кортикални области,
- базалните ганглии,
- малиот мозок,
- спиналните рефлекси,
- периферните мотоневрони
во единствен целосен систем кој овозможува прецизни, флексибилни и адаптивни движења.
