Спиналните мускулни атрофии (СМА) претставуваат група наследни невромускулни заболувања кои се карактеризираат со дегенерација на алфа-моторните неврони во предните рогови на ’рбетниот мозок, што доведува до прогресивна мускулна слабост и атрофија.
1. Дефиниција
СМА е генетско заболување со примарна зафатеност на моторните неврони, што резултира со секундарна мускулна атрофија. За разлика од мускулните дистрофии, примарното оштетување е во нервниот систем.
2. Етиологија и генетика
Главен ген: SMN1 (Survival Motor Neuron 1).
Механизам: делеција или мутација на SMN1 генот → намалена продукција на SMN протеин.
Модификатор: SMN2 ген.
Бројот на копии влијае на тежината на болеста. Наследувањето е автозомно-рецесивно.
3. Класификација
СМА се дели според возраста на појава и моторните способности:
Тип 0 (пренатален) најтежок. Фетална хипокинезија
Тип I (Werdnig-Hoffmann): почеток: <6 месеци, тешка хипотонија, никогаш не седат.
Тип II: почеток: 6–18 месеци, можат да седат, но не одат.
Тип III (Kugelberg-Welander): почеток: >18 месеци, можат да одат, прогресивна слабост.
Тип IV (возрасен): блага форма, почеток во зрелоста.
4. Патофизиологија
Недостатокот на SMN протеин доведува до дегенерација на моторни неврони, денервација на мускулите, мускулна атрофија.
5. Клиничка слика
5.1 Мускулна слабост симетрична, проксимална > дистална.
5.2 Хипотонија: „Floppy infant“ (тип I).
5.3 Рефлекси: намалени или отсутни.
5.4 Фасцикулации: особено на јазик.
5.5 Респираторни проблеми: слабост на респираторни мускули, респираторна инсуфициенција.
5.6 Когнитивни функции: нормални.
6. Дијагноза
6.1 Генетско тестирање: потврда на SMN1 делеција.
6.2 EМГ: невроген образец
6.3 Лабораторија: CK: нормален или благо покачен.
7. Диференцијална дијагноза
- Amyotonia congenita
- Duchenne muscular dystrophy
- Конгенитални миопатии
- Метаболни заболувања
8. Терапија
8.1 Специфична терапија (револуција во третманот): Nusinersen (antisense oligonucleotide), Onasemnogene abeparvovec (генска терапија), Risdiplam (орална терапија). Овие терапии значително ја подобруваат прогнозата.
8.2 Поддржувачка терапија: респираторна поддршка, физикална терапија, нутритивна поддршка, ортопедска грижа.
9. Прогноза
Тип I: тешка, без терапија → рана смрт
Тип II/III: варијабилна
Со нови терапии → значително подобрување.
10. Генетско советување
Автозомно-рецесивно, 25% ризик за потомство, скрининг за носителство, пренатална дијагноза.
11. Скрининг
Неонатален скрининг во многу земји. Рано откривање = подобар исход.
12. Заклучок
Спиналните мускулни атрофии се сериозни, но денес терапевтски таргетирани заболувања. Раната дијагноза и навремениот третман се клучни за подобрување на преживувањето и моторните функции.
