Спиналните нерви се периферни нерви кои излегуваат од ’рбетниот мозок и го поврзуваат централниот нервен систем со остатокот од телото. Секој спинален нерв е мешан:
- Моторни (еферентни) влакна – носат команди кон мускули.
- Сензорни (аферентни) влакна – носат информации од кожа, мускули, зглобови.
- Автономни влакна – симпатички влакна за внатрешни органи.
Колку има спинални нерви? (31 пар)
- 8 цервикални (C1–C8)
- 12 торакални (T1–T12)
- 5 лумбални (L1–L5)
- 5 сакрални (S1–S5)
- 1 кокцигеален (Co1)
Анатомска организација на секој спинален нерв
Секој нерв настанува од две коренчиња:
1. Дорзално (постериорно) коренче – сензорно
Носи информации за чувствата за (допир, болка, температура, проприоцепција).
Содржи дорзален ганглион (спинален ганглион) со тела на сензорни неврони.
2. Вентрално (антерионо) коренче – моторно
Ги носи моторните импулси кон скелетните мускули.
Од него излегуваат и симпатички преганглиски влакна (T1–L2).
По спојувањето на двете коренчиња се формира мешан нерв, кој кратко по излегувањето од интервертебралниот отвор се дели на:
- Ramus dorsalis – инервира длабоки мускули на грбот и кожа на грбот.
- Ramus ventralis – многу поголем; гради плексуси и инервира екстремитети и преден/латерален труп.
- Ramus communicans – симпатички врски кон ganglion sympatheticum.
Спиналните плексуси – функционални мрежи
1. Cervical plexus (C1–C4)
n. phrenicus (C3–C5) – дијафрагма (животно важен нерв!).
Кожа и мускули на врат, тил, рамо.
2. Brachial plexus (C5–T1)
Инервација на горниот екстремитет.
Главни нерви:
n. musculocutaneus
n. medianus
n. ulnaris
n. radialis
n. axillaris
3. Lumbar plexus (L1–L4)
Инервација на предна и медијална ложа на бут.
Главни нерви:
n. femoralis
n. obturatorius
4. Sacral plexus (L4–S4)
Инервација на задната ложа на бутот и целиот подколен дел.
Главни нерви:
n. ischiadicus (sciaticus) – најголем нерв
n. tibialis
n. peroneus communis
5. Pudendal plexus
Пелвичен под, анален и урогенитален регион.
Физиологија на спиналните нерви
1. Сензорна функција
Спиналните нерви носат информации од:
- екстероцептори (допир, болка, температура),
- проприоцептори (мускули, тетиви – положба на телото),
- висцерални рецептори.
Сензорните патишта влегуваат во:
фасцикули gracilis и cuneatus (фина тактилна, проприоцептивна информација),
спиноталамичен тракт (болка, температура).
2. Моторна функција
Алфа-мотоневрони → контракција на скелетни мускули.
Гама-мотоневрони → регулација на тонус преку мускулни вретена.
3. Автономна (симпатичка) функција
Од T1–L2:
Васкуларна инервација.
Потни жлезди.
Пиломоторен одговор.
Дермотоми и миотоми
Дермотом
Сегментална област на кожа инервирана од еден спинален нерв.
Пр. → C6: палец, T4: брадавица, T10: папок, L5: голем прст.
Миотом
Група мускули под контрола на еден спинален сегмент.
Ова е клучно за:
- дијагностика на радикулопатија,
- локализација на лезија,
- невролошки тестирања.
Клиничко значење
1. Радикулопатија
Компресија на корен (на пр. дискус хернија):
болка по дерматом,
слабост по миотом,
намален рефлекс.
Примери:
L5 радикулопатија → пад на стапало.
C7 радикулопатија → слабост во трицепс.
2. Плексопатија
Лезија на плексус (тумор, траума):
мултисегментални дефицити.
3. Периферни невропатии
Дијабетична, токсична, наследна.
4. Спиналните рефлекси
Сегментални, автономни:
Пателарен рефлекс (L3–L4)
Ахилов рефлекс (S1–S2)
Бицепс рефлекс (C5–C6)
Трицепс (C7–C8)
