Дишеновата мускулна дистрофија (DMD) е тешко, прогресивно, X-врзано рецесивно невромускулно заболување кое се карактеризира со дегенерација на скелетната мускулатура, постепена загуба на моторните функции и рана смртност. Таа е најчестата форма на мускулна дистрофија кај деца.
1. Дефиниција
DMD е наследно заболување предизвикано од мутации во дистрофин генот (DMD ген), што доведува до отсуство на протеинот дистрофин, клучен за стабилноста на мускулните клетки.
2. Етиологија и генетика
Ген: DMD ген (Xp21). Наследување: X-врзано рецесивно. Засегнати: претежно машки деца. Жените: носители (carrier), ретко симптоматски. Типови мутации: делеции (~60–70%), дупликации, точкести мутации. Отсуството на дистрофин → оштетување на сарколемата → некроза на мускулни влакна.
3. Епидемиологија
Инциденца: ~1 на 3.500–5.000 машки новороденчиња. Се јавува глобално, без етничка предиспозиција.
4. Патофизиологија
Дистрофинот е дел од комплекс кој ја поврзува цитоскелетната структура на мускулната клетка со екстрацелуларниот матрикс. Недостатокот доведува до зголемена пропустливост на клеточната мембрана, влез на калциум, клеточна некроза, замена со масно и фиброзно ткиво.
5. Клиничка слика
5.1 Рани симптоми (2–5 години): доцнење во одењето, чести паѓања, тешкотии при трчање и скокање. Позитивен Gowers знак (качување со рацете по бутовите при станување).
5.2 Прогресија: проксимална мускулна слабост (карличен појас), псевдохипертрофија на листовите, губење на одење (околу 10–12 години).
5.3 Подоцнежни компликации: сколиоза, контрактури, кардиомиопатија, респираторна инсуфициенција.
5.4 Когнитивни аспекти: лесна интелектуална попреченост (кај дел од пациентите), проблеми со внимание и учење.
6. Дијагноза
6.1 Лабораториски наоди: многу висок CK (креатин киназа).
6.2 Генетско тестирање: потврда на мутации во DMD ген
6.3 Мускулна биопсија: отсуство на дистрофин
6.4 Кардиолошки и пулмолошки процени: ехо на срце, спирометрија.
7. Диференцијална дијагноза
- Becker muscular dystrophy (полесна форма)
- Конгенитални миопатии
- Спинална мускулна атрофија
8. Терапија
Не постои целосно излекување, но постојат стратегии за забавување на прогресијата.
8.1 Фармаколошка терапија: кортикостероиди (преднизон, дефлазакорт). Нови терапии: exon skipping генска терапија (во развој)
8.2 Рехабилитација: физикална терапија, ортози, превенција на контрактури.
8.3 Кардиолошка грижа: ACE инхибитори, бета-блокатори
8.4 Респираторна поддршка: неинвазивна вентилација
9. Прогноза
Губење на одење: ~10–12 години. Животен век: 20–30 години (се подобрува со современ третман)
Главни причини за смрт: срцева слабост, респираторна инсуфициенција.
10. Генетско советување
Носителство: 50% ризик за машки деца, пренатална дијагноза е можна, тестирање за носителство кај мајката.
11. Заклучок
Дишеновата мускулна дистрофија е тешко прогресивно генетско заболување со значајни клинички и социјални последици. Раната дијагноза, мултидисциплинарниот пристап и современите терапии значително го подобруваат квалитетот и должината на животот.
