Наследната фруктозна интолеранција претставува значајна вродена метаболичка болест. Таа е класичен пример за ензимопатија што доведува до сериозни метаболички нарушувања по внес на фруктоза.
1. Дефиниција и етиологија
Наследна фруктозна интолеранција (Hereditary Fructose Intolerance – HFI) е автосомно-рецесивно заболување предизвикано од дефицит на ензимот алдолаза B, кој учествува во метаболизмот на фруктозата.
2. Последица: неможност за правилна разградба на фруктоза и акумулација на токсични метаболити
3. Биохемиски механизам
Нормален метаболизам:
Фруктоза → фруктоза-1-фосфат → (алдолаза B) → глицералдехид + дихидроксиацетон фосфат
Кај HFI: дефицит на алдолаза B и акумулација на фруктоза-1-фосфат (F1P).
Ова доведува до:
- инхибиција на гликогенолиза
- инхибиција на глуконеогенеза
- намалување на АТП
4. Патофизиологија
Акумулацијата на фруктоза-1-фосфат има неколку ефекти:
1. Енергетски дефицит: намалена продукција на АТП, клеточна дисфункција.
2. Хепатотоксичност: оштетување на црниот дроб, хепатомегалија
3. Хипогликемија: неможност за ослободување на глукоза
4. Метаболички нарушувања: лактацидоза, хиперурикемија
5. Генетика и наследување
Автосомно-рецесивно наследување, ген: ALDOB (хромозом 9)
Мутациите доведуваат до намалена или отсутна ензимска активност.
6. Епидемиологија
~1:20.000 новороденчиња, варира по популација
7. Клиничка слика
Неонатален период
Симптомите се јавуваат по внес на фруктоза (овошје, сокови, сахароза): повраќање, летаргија, хипогликемија.
Тешки симптоми: конвулзии, жолтица, хепатомегалија и коагулопатија.
Хронични форми
одбивност кон слатка храна (заштитен механизам), слаб раст, хронично оштетување на црниот дроб.
8. Дијагностика
1. Клиничка: симптоми по внес на фруктоза
2. Биохемиска: хипогликемија, абнормални ензими на црн дроб
3. Генетска: мутации во ALDOB.
Тестови со оптоварување со фруктоза се избегнуваат (ризик!)
9. Терапија
1. Диететски третман (клучен!)
елиминација на: фруктоза, сахароза, сорбитол.
2. Следење на функција на црн дроб, раст и развој.
Со правилна диета → нормален живот.
10. Прогноза
Одлична при рана дијагноза. Тешки компликации ако не се третира
11. Значење за хумана генетика
Наследната фруктозна интолеранција е важна бидејќи: демонстрира токсичност на метаболити
покажува врска помеѓу исхрана и генетика, е пример за успешно лекување со диета.
12.Заклучок
Наследната фруктозна интолеранција е сериозно, но целосно контролирано метаболичко нарушување доколку се препознае навреме. Таа претставува класичен пример за ензимски дефект со директни биохемиски и клинички последици. Раната дијагноза и строгата диета се клучни за спречување на компликации и овозможување нормален живот.
