Комплементарна и алтернативна медицина кај аутистичниот спектар на нарушување: искуства на родителите од европска земја со среден приход

Stojanovska I, Trajkovski V. Complementary and Alternative Medicine in Autism Spectrum Disorder: parents’ experience from a middle-income European country, International Journal of Developmental Disabilities 2023;

DOI: https://doi.org10.1080/20473869.2023.2283646

Резиме на разбирлив јазик

Ова истражување ја испитуваше употребата на комплементарна и алтернативна медицина (КАМ) кај лица со аутистичен спектар на нарушување (АСН) во Македонија, како и мислењето на родителите за ефикасноста на овие третмани.

Во истражувањето учествуваа 103 родители на 103 лица со АСН, кои пополнија онлајн прашалник.

Резултатите покажаа дека 76% од лицата со АСН користеле некој вид комплементарна или алтернативна терапија, додека 29% следеле посебен режим на исхрана (специјална диета). Повеќе од 90% од родителите сметале дека овие третмани имале позитивен ефект врз нивното дете.

Употребата на комплементарни и алтернативни третмани била почеста кај родители со повисоко образование. Исто така, на користењето на овие третмани влијаеле возраста на лицето со АСН, тежината на симптомите и присуството на други придружни невроразвојни или невропсихијатриски нарушувања.

Истражувањето покажало и дека околу половина од родителите не добиле доволно информации или добиле само делумни информации од здравствените работници за третманите што им биле препорачани.

Заклучок: Комплементарната и алтернативната медицина е широко користена кај лицата со аутистичен спектар на нарушување во Македонија, додека специјалните диети се користат поретко. Родителите најчесто имаат позитивно мислење за овие третмани, но постои потреба од подобра информираност и поквалитетно советување од страна на здравствените професионалци, како и од повеќе научни истражувања за нивната ефикасност и безбедност.

Четврт век доктор по медицина

Драги пријателки и пријатели, случајни и намерни посетители,

Денес навршуваат 25 години од завршувањето на мојот Медицински факултет во Скопје. Не е фраза ако речам како вчера да беше... За жал времето врви незапирливо и годините си летаат една по една, па така се зголемува бројот на години по моето дипломирање. По пет години, четири месеци и девет дена успеав да го завршам мојот факултет на МФ во Скопје. Беа тоа многу интересни години исполнети со многу учење, многу откажувања од овоземските задоволства, многу непроспиени ноќи, многу радости по добиена „банка" и многу прослави главно викенди и за време на зимскиот и летниот распуст. Тој 9 февруари таа 1994 година беше среда, нели среќен ден. Утрото го навестуваше убавиот историским ден за мене. Уште утрото се чувстуваше благата трема и радоста која треба да следува. Обично ние студентите во тоа време го оставававме за последен испитот Судска медицина, не многу обемен предмет, но предмет што не беше ни малку лесен. Во тоа време испитот се полагаше кај двајца професори: д-р Карпош Бошковски (за жал сега покоен) и д-р Алексеј Дума. Искрено, посакував да полагам кај првиот бидејќи ме паметеше од предавањата и мислев дека тоа ќе ми биде олеснителна околност. Но, како што цел живот сум одел по потешкиот пат, сигурно претпоставувате дека го извлеков овој вториот професор. Проф. Дума строг, сериозен, со поглед кој не` оддаваше некоја благонаклонетост кон студентите, подоцна долгогодишен претседател на Лекарска комора на Македонија. Извлеков три релативно тешки прашања. Имаше повеќе студенти тој ден кои полагавме устен испит. Тоа беше „дерење" на суво што би рекле ние во тоа време, а не како сега студентите што полагаат на прашања со повеќекратен избор и куси дефиниции. Самото присуство во неговиот кабинет правеше голем стрес. Последниот испит на МФ во Скопје и тогаш и сега имаше значење на дипломнска работа и не ми беше сеедно дали ќе завршам со десетка или со пониска оцена. Резултатот од испитот е во прилог:

На радоста и немаше крај, високиот просек не беше расипан, а животната желба беше остварена. Мојата прва и последна љубов - МЕДИЦИНАТА некако освоена. Да има сила да ме натера повторно да студирам, повторна ќе ја изберам оваа благородна наука и уште похумана професија. По неколку дена следуваше дипломска забава во кафе барот „Метро" кај другар ми Алек, забава до зори каква што можевме да направиме само ние во тоа време.

Сето друго потоа е тешка историја исполнета со подеми и по некој пад се разбира. Историја на волонтирање на две клиники, постидпломски студии на МФ, докторат на ФЗФ, доцентура, професура, многу малку ноќно спиење, многу часови проведени по европските аеродроми итн. Како и да е времето брзо минува, ние старееме, но мораме да останеме "forever young" во срцето и душата. Мора да се биде поискрен, поработилив, попрецизен, повешт, итн.

Докторот