10 совети што секој родител треба да ги знае по поставувањето на дијагнозата аутистичен спектар на нарушување кај своето дете

Поставувањето на дијагнозата аутистичен спектар на нарушување (АСН) кај детето е момент што може да предизвика многу прашања, стравови, неизвесност, па дури и чувство на беспомошност кај родителите. Но, сакам да ви порачам нешто многу важно: дијагнозата не е крај на надежта, туку почеток на подобро разбирање на вашето дете и неговите потреби.

Како доктор по медицина, професор и долгогодишен истражувач во областа на аутизмот, ги издвојувам следните 10 совети што сметам дека секој родител треба да ги знае:

1. Вашето дете не е дијагноза – тоа е личност со свој идентитет

Аутизмот е дел од невроразвојниот профил на вашето дете, но не ја дефинира целата негова личност. Вашето дете има свои интереси, способности, емоции, желби, таленти и потенцијал. Не дозволувајте дијагнозата да ги засени неговите индивидуални квалитети.

2. Прифатете ја дијагнозата, но никогаш не се откажувајте од развојот

Прифаќањето не значи помирување со ограничувањата, туку реално согледување на потребите и можностите на детето. Не споредувајте го со другите деца. Споредувајте го со неговиот сопствен претходен развој. Секој нов збор, поглед, гест, самостојно облечено парче облека или успешно воспоставена интеракција е значаен чекор напред.

3. Раната интервенција е инвестиција во иднината

Не чекајте детето само да ги надмине развојните тешкотии. Навремената, индивидуализирана и научно заснована интервенција може значајно да ги подобри комуникацијата, социјалната интеракција, адаптивните способности и самостојноста. Раната интервенција не е трка со времето, туку процес што треба да започне веднаш штом се идентификуваат потребите.

4. Не постои една терапија што е најдобра за сите деца

Аутизмот е спектар, а потребите на децата се различни. Програмата треба да биде индивидуализирана и да вклучува, според потребите, специјално-едукативна и рехабилитациска поддршка, логопедски третман, развојни и бихевиорални интервенции, работна терапија, биомедицински третман и поддршка за учење. Избирајте интервенции со научна поткрепа, јасни цели и редовна проценка на напредокот.

5. Комуникацијата е многу повеќе од говорот

Не секое дете со аутизам комуницира преку зборови, но секое дете заслужува да биде разбрано. Гестовите, сликите, знаците, комуникациските табли и дигиталните асистивни средства можат да бидат важни алатки. Алтернативната и аугментативната комуникација не го попречува развојот на говорот, туку може да ја олесни функционалната комуникација и да ја намали фрустрацијата.

6. Не ги игнорирајте придружните здравствени состојби

Децата со АСН може да имаат и други состојби, како нарушувања на спиењето, епилепсија, ADHD, анксиозност, гастроинтестинални тегоби, проблеми со исхраната или слухот и др. Не секоја тешкотија треба автоматски да му се припише на аутизмот. Редовните педијатриски и специјалистички проценки се важни за правилно препознавање и третман на овие состојби.

7. Внимавајте на лажните ветувања за „лекување на аутизмот“

Бидете особено внимателни со лица и центри што ветуваат целосно излекување, брзи резултати или чудотворни терапии. Не постои докажан лек што го отстранува аутизмот. Исхраната, суплементите и медицинските интервенции треба да имаат конкретна индикација и да се спроведуваат во консултација со соодветен лекар. Не изложувајте го детето на непотребни, недокажани или потенцијално штетни третмани.

8. Вие сте најважниот партнер во развојот на вашето дете

Терапијата не завршува кога детето ќе ја напушти ординацијата. Научените вештини треба да се пренесуваат во домот, училиштето, игралиштето и секојдневниот живот. Создадете предвидлива рутина, користете јасни инструкции, поттикнувајте самостојност и препознавајте ги сигналите со кои детето ги изразува своите потреби. Не барајте совршенство – градете мали, остварливи чекори.

9. Соработувајте со училиштето и градете инклузивна средина

Вашето дете има право на образование, припаѓање и учество во заедницата. Бидете во постојана комуникација со наставниците, стручните соработници и специјалните едукатори и рехабилитатори. Барајте разумни приспособувања, индивидуализирана поддршка и активности што ќе му овозможат на детето да учи и да се чувствува прифатено. Инклузијата не е само присуство во училницата, туку вистинско учество и припаѓање.

10. Грижете се и за себе – на вашето дете му се потребни и вашата сила и вашата благосостојба

Не заборавајте дека и родителите имаат потреба од одмор, поддршка, разбирање и време за себе. Не сте виновни за аутизмот на вашето дете. Побарајте поддршка од семејството, стручните лица и родителските здруженија. Не мора сè да направите сами. Родителот кој се грижи за сопственото физичко и емоционално здравје има поголем капацитет да му помогне на своето дете.

Мојата најважна порака до родителите

Не го мерете успехот на вашето дете според тоа колку наликува на другите деца, туку според тоа колку напредува во однос на сопствените можности.

Не барајте совршено дете. Барајте среќно, прифатено, разбрано и поддржано дете.

Аутизмот не ја одзема вредноста на детството. Нашата задача како родители, професионалци и општество е да создадеме услови секое дете да го достигне својот максимален потенцијал, со достоинство, почит и љубов.

Дијагнозата е информација за потребите на детето, а не пресуда за неговата иднина.

Претседател на 

Македонско научно здружение за аутизам

Кога родителот ќе забележи дека неговото дете се развива поинаку, најважно е да не остане сам со своите прашања

Понекогаш сè започнува со едно мало прашање: „Зошто моето дете сè уште не зборува?“ Или со загрижен поглед на родителот кој забележува дека неговото дете не реагира на името, не воспоставува контакт со очите или не покажува интерес за игра со другите деца. Зад тие прашања често стојат неизвесност, страв, надеж и силна желба да се направи сè што е можно за детето.

Но, што кога загриженоста ќе се претвори во можност за разбирање? Што кога навременото препознавање ќе отвори врата кон соодветна поддршка, а знаењето ќе му помогне на семејството да го пронајде вистинскиот пат?

Токму затоа, на 3 октомври 2026 година, во Битола, ќе се одржи јавна трибина посветена на една од најзначајните теми во современата детска развојна медицина и специјалната едукација и рехабилитација: „ДИЈАГНОСТИКА И РАНА ИНТЕРВЕНЦИЈА НА ДЕЦА СО АУТИСТИЧЕН СПЕКТАР НА НАРУШУВАЊЕ“.

На трибината ќе предава проф. д-р Владимир Трајковски, претседател на Македонското научно здружение за аутизам, кој ќе ги сподели современите научни сознанија и долгогодишното академско и професионално искуство во областа на аутизмот.

Ќе разговараме за раните знаци на аутистичниот спектар, дијагностичките постапки, значењето на навремената интервенција и можностите за индивидуализирана поддршка. Ќе зборуваме и за нешто што понекогаш се заборава во стручните дискусии: зад секоја дијагноза постои дете со сопствен свет, способности, потреби и потенцијал, но и семејство кое има потреба од разбирање, насоки и поддршка.

Раната интервенција не е само збир на терапевтски постапки. Таа е можност да се препознаат способностите на детето, да се поттикне неговиот развој и да му се помогне на семејството да стане активен и сигурен партнер во тој процес.

Затоа оваа трибина не е наменета само за родителите. Таа е и за наставниците, воспитувачите, специјалните едукатори и рехабилитатори, психолозите, здравствените работници, студентите и сите оние кои веруваат дека секое дете заслужува да биде разбрано, прифатено и поддржано.

Бидејќи инклузијата не започнува со закон, ниту завршува со формално запишување на детето во училиште. Таа започнува со нашиот поглед, со начинот на кој слушаме, разбираме и постапуваме.

Ве покануваме да бидете дел од оваа средба!

📅 Датум: 3 октомври 2026 година (сабота)

🕚 Почеток: 11:00 часот

📍 Место: Сала на Советот на Општина Битола, зградата на Општина Битола

Настанот се реализира со поддршка на Општина Битола, а во организација на Здружението „Невроразлични“ – Битола.

Да дојдеме со прашања, да заминеме со повеќе знаење, разбирање и надеж.

Зашто зад секое дете со аутизам не стои само дијагноза. Стои една уникатна личност, едно семејство и иднина што можеме заедно да ја направиме подобра.

Ве очекуваме во Битола!

Претседател на МНЗА

Комплементарна и алтернативна медицина кај аутистичниот спектар на нарушување: искуства на родителите од европска земја со среден приход

Stojanovska I, Trajkovski V. Complementary and Alternative Medicine in Autism Spectrum Disorder: parents’ experience from a middle-income European country, International Journal of Developmental Disabilities 2023;

DOI: https://doi.org10.1080/20473869.2023.2283646

Резиме на разбирлив јазик

Ова истражување ја испитуваше употребата на комплементарна и алтернативна медицина (КАМ) кај лица со аутистичен спектар на нарушување (АСН) во Македонија, како и мислењето на родителите за ефикасноста на овие третмани.

Во истражувањето учествуваа 103 родители на 103 лица со АСН, кои пополнија онлајн прашалник.

Резултатите покажаа дека 76% од лицата со АСН користеле некој вид комплементарна или алтернативна терапија, додека 29% следеле посебен режим на исхрана (специјална диета). Повеќе од 90% од родителите сметале дека овие третмани имале позитивен ефект врз нивното дете.

Употребата на комплементарни и алтернативни третмани била почеста кај родители со повисоко образование. Исто така, на користењето на овие третмани влијаеле возраста на лицето со АСН, тежината на симптомите и присуството на други придружни невроразвојни или невропсихијатриски нарушувања.

Истражувањето покажало и дека околу половина од родителите не добиле доволно информации или добиле само делумни информации од здравствените работници за третманите што им биле препорачани.

Заклучок: Комплементарната и алтернативната медицина е широко користена кај лицата со аутистичен спектар на нарушување во Македонија, додека специјалните диети се користат поретко. Родителите најчесто имаат позитивно мислење за овие третмани, но постои потреба од подобра информираност и поквалитетно советување од страна на здравствените професионалци, како и од повеќе научни истражувања за нивната ефикасност и безбедност.

Испитување на микробиомот за деца и лица со аутизам

 Почитувани родители на деца со АСН,

Неколку студии ја истражуваат врската меѓу аутизмот и цревниот микробиом. Една студија од Кинескиот универзитет во Хонг Конг анализирала 1.627 деца и идентификувала значајни разлики во микробиомот кај оние со аутизам. Истражувачите откриле 51 вид бактерии, 7 габи, 18 вируси и 27 микробни гени, кои се разликуваат меѓу невротипичните деца и оние со аутизам.

Дополнително, истражување од Универзитетот „Бар-Илан“ во Израел открило дека бактеријата Bacteroides fragilis може да влијае на социјалното однесување и повторувачките однесувања кај лица со АСН. Ова истражување покажало дека прекумерното присуство на оваа бактерија, особено на рана возраст, може да има функционални последици за невро-развојот.

Македонското научно здружение за аутизам ги продолжува своите активности и сака да ги информира сите заинтересирани родители дека започна ново истражување заедно со Институтот за микробиологија и паразитологија при Медицнскиот факултет во Скопје.

Кои се условите за да влезете во истражувањето?

1. Се прави молекуларен PCR тест во фецес за испитување на цревната флора. 
2. Треба да земете упат од матичен доктор до Институтот за микробиологија и паразитологија за одредување на микробиомот во цревната флора.
3. Испитувањето со партиципација ќе ве чини 550 денари.
4. Детето (лицето) не смее да примало антибиотици барем еден месец.
5. Пробиотици не смеат да се земаат два месеци пред испитувањето.

Искрено се надеваме дека ќе се вклучите во истражувањето.

Со почит,

Претседател на МНЗА

Напомени за родителите на нашите студенти

Почитувани родители на нашите студенти,

Јас знам дека вие си ги сакате вашите деца, а наши студенти, но запомнете дека не им правите услуга доколку им бркате ургенции. Јас уште кога сум почнал на ФЗФ да работам сум кажал дека не држам родителски средби. Среќен сум што 99% од вас го почитуваат тоа. Но, секогаш има едно но, има и родители кои се дрски, безобразни, гледаат по секоја цена да дојдат до мене, за да нивното дете добие подарена 6-ка. Тоа кај мене го немало, го нема и нема да го има додека работам како професор. Не прифаќам ургенции и на моите студенти сум им рекол дека и сопствените ќерки би ги вратил од испит, ако не знаат. Друга работа е што нема да дозволам никогаш тие да се запишат на ФЗФ.

Е, сега ќе објавам еден пример во надеж дека дотичната госпоѓа ќе престане да ме вознемирува, навредува, клевети и употребува погрдни зборови.

Пред околу 4 години ми ѕвони телефонот од непознат број и се претставува како М.Ј. „другарка“ од основно училиште. Веднаш се сетив која е. Ми кажува дека ќерката и се запишала на ФЗФ и дека јас требало да го имам во предвид тоа. Најкултурно и одговорив дека урегенции не прифаќам и дека ќерката треба добро да седне и да го згрее столчето и да научи. Само така ќе помине како и сите други студенти чии родители не ми се „другари“. Со госпоѓата за време на училишните денови сме имале коректни односи (не премногу блиски, а повеќе би рекол и далечни). Студентката нејзината ќерка во изминатите 4 години полагаше по 1-2 пати кај моите испити и за жал не успеа. Во меѓувреме сигурно полагала други испити и сега веројатно дојде време за привршување на студиите. Нервозата во нивните редови почна да расте. Мајката другарка не бира дали е Бадник, викенд, не бира време кога ќе ѕвони на телефонот. Јас знаејќи зошто ме бара, намерно не и кревав, мислејќи дека е разбрана жена (центарско дете). Кога виде дека не одговарам, почна да пишува навредливи коментари, лаги и клевети за мене на ФБ (кои можеби некои од вас ги виделе, додека не ги избришав и не ја блокирав). Потоа, прати и СМС со исто така непристојна содржина, која не доликува на академски граѓанин. Но, нејсе го проголтав и тоа и секако ја ставив на игнор. Кога виде дека не и го почитувам ниското ниво на комуникација, почна да отвора лажни профили таа или некој нивен близок од типот „Зоран Стефановски“ и од таму почнаа да навредуваат, шиканираат и дејствуваат против мојот углед. Доколку некој од студентите ги видел, јас еве во нивно име се извинувам и се оградувам од сите блувотини изречени за мене таму. Блокиран е и лажниот профил на „Зоран“. Искрено се надевам дека нема да продолжат со отворање на нови профили и да ме вознемируваат.

Случајот денес е пријавен во секторот за компјутерски криминал во МВР (зградата на МРТ). Госпоѓата М.Ј. е пријавена и сите мои социјални мрежи се под компјутерски надзор. Претходно имам направено скриншотови од сите навредливи и лажни коментари. Како што пишавте на мојот пост дека ме следите, искрено се надевам дека ќе ви до дојде паметот и дека ќе престанете да ме следите (треба вашата ќерка да ме следи на блогот, а не вие). Следни законски чекори се објавување на цело име и презиме на мајката, судење за вознемирување, навреда, клевета и слично. Други чекори се објавување на името и презимето на ќерката студентка, па потоа не знам како ќе ги поголедне во очи своите колеги кога ќе знаат дека можеби и другите испити ги положила со ургенции. Друго е поведување на дисциплинска постапка пред ФЗФ, итн, итн. Ете гледате јас колку сум фин ве предупредувам на време да си знаете на што сте. Никому не му дозволувам да ми гази по честа и угледот, а најмалку на „школски“ другари и другарки. Да била вистинска другарка ќе знаела дека не примам ургенции и воопшто немало да ме бара и да ме притиска. „Другарката“ повеќе не сакам да ја видам.

На крајот да се обратам на ќерката студентка. Вие кога ќе научите слободно дојдете и кажете и на мајка ви и на тие „другите“ да ме олабават малку. Претпоставувам дека не сакате цел ФЗФ да ве знае која сте и да поведувам постапка против вас за вознемирување и бркање ургенции.

Во надеж дека разумот ќе надвладее, срдечно ваш.

Предметен наставник

Понуда на тема за дипломска работа

Почитувани идни дипломци,

Доколку сакате да работите тема за дипломска работа можам во моментот да ви ја понудам следната: „Self Acceptance in Parents of Children with Autism“. Се работи за дескриптивно квалитативно истражување. Повеќе информации и изразување на желба за менторство на мојата е-пошта.

Менторот