БИТОЛА ПОКАЖА ДЕКА АУТИЗМОТ НЕ Е ТЕМА ЗА КОЈА ТРЕБА ДА МОЛЧИМЕ – УСПЕШНО ОДРЖАНА ЈАВНАТА ТРИБИНА ЗА ДИЈАГНОСТИКА И РАНА ИНТЕРВЕНЦИЈА

Преполната сала на Советот на Општина Битола, околу 80 присутни и искрени разговори за предизвиците, надежите и иднината на децата со аутистичен спектар на нарушување.

Постојат настани што завршуваат со последниот аплауз, но нивната вистинска вредност продолжува да живее во луѓето, во нивните размислувања, во новите сознанија и во надежта дека утрешниот ден може да биде подобар. Таков беше и вчерашниот саботен 3 октомври 2026 година во Битола. 

Со особена чест и благодарност ја завршив јавната трибина (која траеше 3 часа и 10 минути) на тема „Дијагностика и рана интервенција на деца со аутистичен спектар на нарушување“, организирана од Здружението „Невроразлични“ – Битола, со поддршка на Општина Битола.

Околу 80 присутни гости ја исполнија салата на Советот на Општината, создавајќи атмосфера која уште на самиот почеток испрати силна порака: аутизмот е тема што ја засега целата заедница, а интересот за знаење, разбирање и подобра поддршка на децата е поголем од кога било.

Како претседател на Македонското научно здружение за аутизам, имав особено задоволство да ги споделам современите научни сознанија и моето долгогодишно академско и професионално искуство во областа на аутизмот, со посебен акцент на раното препознавање, дијагностиката и навремената интервенција.

Но, ова не беше само предавање. Беше средба на науката со животот, на стручните сознанија со секојдневните предизвици на родителите, на професионалната одговорност со човечката емпатија. Зад секоја дијагноза постои едно дете. И едно семејство што заслужува поддршка.

Во текот на трибината разговаравме за раните знаци на аутистичниот спектар, современите дијагностички пристапи, значењето на навремената интервенција и потребата од индивидуализирана поддршка. Посебно внимание посветивме на улогата на семејството, образовните институции и стручните служби во создавањето услови секое дете да ги развива своите способности и потенцијали.

Зад секое прашање на родителите се чувствуваше нешто многу поголемо од потребата за информација. Се чувствуваа љубовта, грижата, неизвесноста, но и огромната желба нивните деца да бидат разбрани и прифатени.

Токму затоа верувам дека најважната порака од оваа средба е дека раната дијагностика не треба да биде извор на страв, туку почеток на разбирањето, а раната интервенција не е ветување за чудо, туку научно заснована можност за подобар развој и поквалитетен живот.

Ниту едно семејство не треба да се чувствува осамено во оваа борба за достоинство, поддршка и еднакви можности.

Благодарност што доаѓа од срце

Мојата искрена благодарност ја упатувам до сите присутни родители, колешки и колеги, стручни лица, претставници на институциите и граѓани кои одвоија дел од своето време за да бидат со нас. Вашето присуство беше најсилната потврда дека ваквите средби се неопходни.

Посебна благодарност до м-р Марина Крстиќ, заменик-градоначалничка на Општина Битола, за присуството и поддршката на оваа значајна иницијатива. Поддршката на локалната самоуправа за теми од вакво општествено значење е важен чекор кон поинформирана, почувствителна и поинклузивна заедница.

Благодарност и до Македонската телевизија и сите електронски портали кои ја најавија и ја споделија веста за трибината. Вашата улога е исклучително значајна, бидејќи со секоја објавена информација се проширува просторот за јавна дискусија, се намалуваат предрасудите и се зголемува видливоста на потребите на лицата со аутизам и нивните семејства.

Но, мојата најголема благодарност им припаѓа на родителите од Здружението „Невроразлични“ – Битола.

Вие сте вистинските двигатели на оваа иницијатива. Вашата посветеност, храброст и истрајност се потсетник дека промените најчесто започнуваат токму од родителите кои одбиваат да се помират со недостигот на информации, поддршка и разбирање.

Ви благодарам за довербата, за топлиот прием, за прекрасната организација и за можноста да бидам дел од една толку значајна приказна. Вашата енергија и гостопримство ја направија Битола место на вистинска човечка поврзаност. Битола испрати порака што треба да се слушне многу подалеку.

Овој настан уште еднаш потврди дека аутизмот не е само медицинска или образовна тема. Тој е прашање на човекови права, достоинство, општествена одговорност и еднакви можности.

Инклузивното општество не се гради само со декларации и стратегии. Се гради со знаење, со подготвени професионалци, со информирани родители, со институции кои слушаат и со заедница која не ги остава семејствата сами.

Од Битола заминав со искрена благодарност, исполнетост и уште посилна мотивација да продолжам со мојата долгогодишна академска, научна и општествена мисија во областа на аутизмот.

Битола, ви благодарам!

Нека оваа трибина не биде само еден успешно реализиран настан, туку почеток на уште поголема соработка, нови иницијативи и конкретни чекори за подобра поддршка на децата со аутистичен спектар на нарушување и нивните семејства.

Зашто, на крајот, најважно не е колку луѓе биле во една сала, туку колку од нив ќе излезат од неа со повеќе разбирање, повеќе емпатија и подготвеност да направат нешто добро за другите.

За секое дете. За секое семејство. За општество во кое различноста не е пречка, туку дел од нашата заедничка човечност.

Претседател на 

Македонско научно здружение за аутизам

Кога родителот ќе забележи дека неговото дете се развива поинаку, најважно е да не остане сам со своите прашања

Понекогаш сè започнува со едно мало прашање: „Зошто моето дете сè уште не зборува?“ Или со загрижен поглед на родителот кој забележува дека неговото дете не реагира на името, не воспоставува контакт со очите или не покажува интерес за игра со другите деца. Зад тие прашања често стојат неизвесност, страв, надеж и силна желба да се направи сè што е можно за детето.

Но, што кога загриженоста ќе се претвори во можност за разбирање? Што кога навременото препознавање ќе отвори врата кон соодветна поддршка, а знаењето ќе му помогне на семејството да го пронајде вистинскиот пат?

Токму затоа, на 3 октомври 2026 година, во Битола, ќе се одржи јавна трибина посветена на една од најзначајните теми во современата детска развојна медицина и специјалната едукација и рехабилитација: „ДИЈАГНОСТИКА И РАНА ИНТЕРВЕНЦИЈА НА ДЕЦА СО АУТИСТИЧЕН СПЕКТАР НА НАРУШУВАЊЕ“.

На трибината ќе предава проф. д-р Владимир Трајковски, претседател на Македонското научно здружение за аутизам, кој ќе ги сподели современите научни сознанија и долгогодишното академско и професионално искуство во областа на аутизмот.

Ќе разговараме за раните знаци на аутистичниот спектар, дијагностичките постапки, значењето на навремената интервенција и можностите за индивидуализирана поддршка. Ќе зборуваме и за нешто што понекогаш се заборава во стручните дискусии: зад секоја дијагноза постои дете со сопствен свет, способности, потреби и потенцијал, но и семејство кое има потреба од разбирање, насоки и поддршка.

Раната интервенција не е само збир на терапевтски постапки. Таа е можност да се препознаат способностите на детето, да се поттикне неговиот развој и да му се помогне на семејството да стане активен и сигурен партнер во тој процес.

Затоа оваа трибина не е наменета само за родителите. Таа е и за наставниците, воспитувачите, специјалните едукатори и рехабилитатори, психолозите, здравствените работници, студентите и сите оние кои веруваат дека секое дете заслужува да биде разбрано, прифатено и поддржано.

Бидејќи инклузијата не започнува со закон, ниту завршува со формално запишување на детето во училиште. Таа започнува со нашиот поглед, со начинот на кој слушаме, разбираме и постапуваме.

Ве покануваме да бидете дел од оваа средба!

📅 Датум: 3 октомври 2026 година (сабота)

🕚 Почеток: 11:00 часот

📍 Место: Сала на Советот на Општина Битола, зградата на Општина Битола

Настанот се реализира со поддршка на Општина Битола, а во организација на Здружението „Невроразлични“ – Битола.

Да дојдеме со прашања, да заминеме со повеќе знаење, разбирање и надеж.

Зашто зад секое дете со аутизам не стои само дијагноза. Стои една уникатна личност, едно семејство и иднина што можеме заедно да ја направиме подобра.

Ве очекуваме во Битола!

Претседател на МНЗА

35. вебинар проф. д-р Адриен А. Ешраги – ОТОЛАРИНГОЛОШКИ И КОМОРБИДНИ СОСТОЈБИ ПОВРЗАНИ СО АУТИЗМОТ

Почитувани колешки и колеги, драги родители и студенти,

Македонското научно здружение за аутизам (МНЗА), по тримесечна пауза, повторно ги продолжува своите едукативни активности со 35. вебинар, овојпат со исклучително значаен меѓународен предавач – проф. д-р Адриен А. Ешраги.

Иако летниот период беше исполнет со интензивни проектни активности и работни обврски, МНЗА продолжи активно да работи на унапредување на своите професионални и научно-истражувачки активности. Во тој контекст, со особено задоволство го најавуваме претстојниот вебинар, кој ќе се одржи на 17 септември 2026 година, со почеток во 19:00 часот.

Настанот е бесплатен за сите заинтересирани учесници и се реализира во соорганизација со Истражувачкиот институт за аутизам од Сан Диего, САД.

Кој е проф. д-р Адриен А. Ешраги?

Проф. д-р Адриен А. Ешраги, е професор по отоларингологија, неврохирургија, педијатрија и биомедицинско инженерство на Медицинскиот факултет „Милер“ при Универзитетот во Мајами. Во рамките на својата професионална и научна дејност, тој е директор на Лабораторијата за невроразвојни комуникациски нарушувања, раководител на клиниките за отологија и невроотологија во болницата „Џексон Меморијал“ и ко-директор на Институтот за уво при Универзитетот во Мајами.

Неговиот научноистражувачки опус опфаќа повеќе од 200 научни публикации, а бил и уредник на три научни книги. Неговата стручност и придонес во медицинската наука се препознаени и преку изборот од страна на неговите колеги за еден од „Најдобрите лекари“ и „Најдобрите лекари во Америка“ во текот на последната деценија.

Особено значајно е што д-р Ешраги е рангиран меѓу 2% од водечките научници во светот во 2024 година, што претставува дополнителна потврда за неговиот исклучителен научен придонес и меѓународната препознатливост.

Пријавување за вебинарот

Пријавувањето е отворено до 14 септември 2026 година, по што формуларот ќе биде затворен.

За учество во вебинарот потребно е да се регистрирате со точно име и презиме и валидна електронска адреса преку наведениот ЛИНК. Овие податоци се неопходни за навремено доставување на ЗУМ (Zoom) линкот за пристап до вебинарот.

Ги покануваме сите заинтересирани родители, студенти, наставници, специјални едукатори и рехабилитатори, здравствени работници, истражувачи и професионалци од сродни области, како и сите оние кои сакаат да ги продлабочат своите знаења за современите пристапи кон здравствените и коморбидните состојби поврзани со аутизмот, да ја искористат оваа можност за бесплатно професионално и научно усовршување.

МНЗА продолжува да создава можности за размена на знаења, поврзување со меѓународната научна заедница и унапредување на практиката заснована врз научни докази.

Ви благодариме за континуираниот интерес и за тоа што редовно ги следите активностите на МНЗА.

Со почит,

Претседател на МНЗА

Говор за отворање на завршната конференција

Почитувани претставници на институциите, почитувани професори, наставници и стручни работници, почитувани партнери и соработници, драги родители, почитувани гости и пријатели,

Ми претставува особена чест, во својство на претседател на Македонското научно здружение за аутизам, да Ве поздравам и да Ви посакам добредојде на оваа завршна конференција посветена на една исклучително важна тема – „Инклузивно физичко образование за ученици со аутистичен спектар на нарушување: од препораки до практични решенија“.

Денес не го одбележуваме само завршувањето на еден европски проект. Денес го одбележуваме почетокот на една обврска – обврската знаењето, искуствата и препораките што ги создадовме да ги претвориме во реална промена во училиштата.

Физичкото образование е многу повеќе од физичка активност. Тоа е простор за развој на моторичките способности, самодовербата, социјалните вештини, комуникацијата, самостојноста и чувството на припадност. За учениците со аутистичен спектар на нарушување, учеството во физичкото образование може да биде особено значајно, но истовремено и да претставува предизвик.

Токму затоа, прашањето не треба да биде:

„Дали ученикот со аутизам може да учествува во физичкото образование?“

Прашањето треба да биде:

„Што треба ние да направиме за тој ученик да може да учествува, да напредува и да се чувствува како рамноправен член на својата паралелка?“

Тоа е суштината на инклузијата.

Во рамките на проектот „Supporting Children with Autism through Physical Education – EmpowerAble“, заедно со нашите европски партнери работевме токму на ова прашање. Разменувавме знаења, искуства и добри практики, разговаравме за бариерите со кои се соочуваат учениците и наставниците и се обидовме да понудиме практични решенија што можат да се применат во реалната училишна средина.

Научивме дека инклузивното физичко образование не подразбира само ученикот со аутизам да биде физички присутен во спортската сала или на игралиштето.

Вистинската инклузија значи учество.

Тоа значи ученикот да разбере што се очекува од него, да има соодветна поддршка, да може да комуницира, да биде безбеден, да доживее успех и да биде прифатен од своите врсници.

Затоа, адаптацијата не треба да ја гледаме како намалување на очекувањата од ученикот. Напротив, адаптацијата е начин да му овозможиме на ученикот да го покаже својот потенцијал.

Почитувани присутни,

Еден од најважните заклучоци од нашата работа е дека за успешна инклузија не е доволно да имаме добри намери. Потребни се знаење, компетенции, ресурси, планирање и соработка.

Наставникот по физичко образование не треба да биде оставен сам да ги решава предизвиците. Потребна е соработка со дефектолозите и рехабилитаторите, психолозите, родителите, здравствените работници, училишното раководство и, се разбира, самите ученици.

Исто така, мора да инвестираме во континуирана професионална едукација. Секој наставник кој работи со ученик со аутизам треба да има можност да стекне практични знаења за сензорните потреби, комуникацијата, визуелната поддршка, управувањето со однесувањето и адаптацијата на физичките активности.

Но, пред сè, треба да ја промениме перспективата.

Ученикот со аутизам не треба да го гледаме низ она што не може да го направи.

Треба да го гледаме низ она што може да го постигне – со соодветна поддршка.

Токму затоа, насловот на нашата конференција – „Од препораки до практични решенија“ – е особено значаен.

Препораката има вредност само ако стане практика.

Истражувањето има вредност кога ќе доведе до подобрување на животот на луѓето.

А проектот има вистински успех само ако неговите резултати продолжат да живеат и по неговото формално завршување.

Нашата заедничка цел треба да биде секое дете со аутизам да има право и можност да биде физички активно, да учествува во училишниот живот, да развива пријателства и да се чувствува прифатено и вреднувано.

Тоа не е привилегија.

Тоа е право.

Почитувани колешки и колеги,

Сакам да изразам искрена благодарност до сите партнери кои придонесоа за реализацијата на проектот EmpowerAble, до наставниците и стручните работници кои ги споделија своите искуства, до родителите за нивната доверба и, пред сè, до учениците кои нè потсетуваат зошто ја работиме оваа работа.

Посебна благодарност упатувам до сите членови и соработници на Македонското научно здружение за аутизам, кои со својата посветеност продолжуваат повеќе од две и пол децении да придонесуваат за подобрување на положбата и квалитетот на животот на лицата со аутизам во нашето општество.

И дозволете ми на крајот да упатам една порака до сите Вас:

Да не дозволиме оваа конференција да биде крај на проектот. Нека биде почеток на нова фаза – фаза во која препораките ќе станат практики, практиките ќе станат стандарди, а инклузијата ќе стане реалност.

Да создадеме училишта во кои секое дете ќе има можност да се движи, да игра, да учи, да се развива и да припаѓа.

Затоа што инклузивното образование не значи само да му дозволиме на детето да биде со нас. Инклузијата значи да создадеме услови детето навистина да биде дел од нас.

Ви благодарам за вниманието.

Ви посакувам успешна конференција, плодна дискусија, нови идеи и, најважно, нови практични решенија за нашите ученици со аутистичен спектар на нарушување.

Ви благодарам и Ви посакувам топло добредојде на Филозофскиот факултет во Скопје!

Скопје, 26.08.2026   

Претседател на МНЗА

Покана до студенти волонтери за завршна конференција на МНЗА

Почитувани студенти од ИСЕР,

Со особено задоволство ве поканувам дел од вас да се вклучите како волонтери во организацијата на завршната конференција на Македонското научно здружение за аутизам (МНЗА), која ќе се реализира во рамките на проектот „Поддршка на децата со аутизам преку физичко образование“.

Конференцијата ќе се одржи на 26 август 2026 година во просториите на Филозофскиот факултет – Скопје, со почеток во 9:30 часот. За успешна реализација на настанот потребна е поддршка од 4–5 мотивирани студенти, кои би биле ангажирани во организациските активности во времетраење од приближно 6–7 часа во текот на денот.

Студентите кои се заинтересирани за волонтерско учество можат веднаш да ја изразат својата намера преку мојата службена електронска адреса, која ви е добро позната. При изборот ќе се применува принципот „прв пријавен – прв прифатен“, со предност на одговорни и ангажирани студенти заинтересирани за стекнување практично искуство.

На сите студенти кои ќе учествуваат во организацијата ќе им биде доделен сертификат за учество, кој претставува вредно дополнување на професионалното портфолио и може да придонесе во нивниот понатамошен академски и професионален развој.

Ви благодарам однапред за интересот, довербата и подготвеноста за активно учество во активности од значење за унапредување на инклузијата и поддршката на лицата со аутизам.

Со почит,

Претседател на МНЗА

34. вебинар д-р М. Пилар Трелес - 17.06.2026

Почитувани колешки и колеги, драги родители и студенти,

Македонското научно здружение за аутизам (МНЗА) со особено задоволство го најавува 34. вебинар со д-р М. Пилар Трелес. Настанот е бесплатен и се реализира во соорганизација со Истражувачкиот институт за аутизам од Сан Диего, САД. Вебинарот ќе се одржи на 17 јуни во 19:00 часот.

Која е д-р М. Пилар Трелес?

Д-р М. Пилар Трелес е лиценциран и сертифициран детски и адолесцентен психијатар. Д-р Трелес има експертиза во аутистичниот спектар на нарушувања (АСН) и сродни невроразвојни нарушувања и има добиено специјализирана обука за корисноста на геномската медицина за подобро разбирање на овие состојби. Клиничката и истражувачката работа на д-р Трелес е посветена на подобрување на пристапот до грижа за недоволно снабдените заедници со НРН. Со воспоставување силни партнерства во заедницата со национални и меѓународни засегнати страни, таа разви иницијативи кои ги подобруваат нееднаквостите во здравствената заштита и градат капацитети во заедницата за подобрување на учеството на етничките и расните малцинства во истражувањата за АСН. Таа доби значителна грантова поддршка и е добитничка на повеќе награди за помлади истражувачи. Д-р Трелес има објавено обемни трудови во професионални списанија и често е поканета да презентира на национално и меѓународно ниво.

Пријавувањето е отворено до понеделник во 15 часот, по што формуларот ќе биде затворен. За учество е потребно да се регистрирате со точно име и презиме и валидна е-пошта преку наведениот ЛИНК, со цел да го добиете ЗУМ линкот за пристап до настанот. 

Ви благодариме што ги следите активностите на МНЗА.

Со почит,

Претседател на МНЗА

33. вебинар на МНЗА со проф. д-р Карин Паркер

Почитувани колешки и колеги, драги родители и студенти,

Македонското научно здружение за аутизам (МНЗА) со особено задоволство го најавува 33. вебинар со проф. д-р Карин Паркер. Настанот е бесплатен и се реализира во соорганизација со Истражувачкиот институт за аутизам од Сан Диего, САД. Вебинарот ќе се одржи на 13 мај во 19:00 часот.

Која е проф. д-р Карин Паркер?

Д-р Карин Џ. Паркер е Труонг-Тан Бродком професорка, претседател на Одделот за главни лаборатории и вонреден претседател за стратегија и надзор на истражувањето во Одделот за психијатрија и бихејвиорални науки при Универзитетот Стенфорд. Таа е и професорка по компаративна медицина на истиот универзитет.

Д-р Паркер ја раководи Програмата за истражување на социјалните невронауки, која има за цел унапредување на разбирањето на биолошките основи на социјалното функционирање кај различни видови, како и транслација на овие фундаментални сознанија во насока на подобрување на дијагностиката и третманот на лица со нарушувања во социјалното функционирање.

Нејзиното научно истражување е поддржано од Националните институти за здравство (NIH), Фондацијата Симонс и Министерството за одбрана на САД. Резултатите од нејзините истражувања се објавени во водечки научни списанија, меѓу кои Science Translational Medicine, Nature Neuroscience, PNAS и Molecular Psychiatry, како и широко претставени во реномирани медиуми (NPR, CBS, Los Angeles Times, Scientific American, Newsweek и подкастот Huberman Lab).

Д-р Паркер ги стекнала своите додипломски и постдипломски степени на Универзитетот во Мичиген, а постдокторската обука ја завршила на Универзитетот Стенфорд, по што се приклучила на неговиот факултет. Таа е придружен научник во Калифорнискиот национален истражувачки центар за примати, член на Американскиот колеџ за невропсихофармакологија (ACNP) и член на Кавли фондацијата при Националната академија на науките на САД. Исто така, била поканет говорник и лидер на јавното мислење на состаноци на Националната академија на науките, NIH и различни меѓународни научни и приватни истражувачки тела.

Пријавувањето е отворено до недела во вечерните часови, по што формуларот ќе биде затворен. За учество е потребно да се регистрирате со точно име и презиме и валидна е-пошта преку наведениот ЛИНК, со цел да го добиете ЗУМ линкот за пристап до настанот. 

Ви благодариме што ги следите активностите на МНЗА.

Со почит,

Претседател на МНЗА

Говор на претседателот на МНЗА по повод 25 години МНЗА

Почитуван декан на Филозофскиот факултет проф. д-р Оливер Бакрески, почитуван продекан проф. д-р Огнен Спасовски, ценети членови на МНЗА, драги гости, родители, деца со аутизам, студенти и пријатели на Македонското научно здружение за аутизам,

Дами и господа,

Денес сме овде заедно, обединети од нашата заедничка визија и посветеност, за да одбележиме значаен јубилеј – 25 години постоење на нашето здружение. Создадени на крајот на минатиот милениум, успешно чекориме во новиот милениум! Четврт век исполнет со напорна работа, несебична поддршка и трајни заложби за подобрување на животот на лицата со аутизам и нивните семејства.

Во текот на овие години, Македонското научно здружение за аутизам прерасна во силен сојузник на институциите, организациите и професионалците кои се борат за подобра инклузија, образование и поддршка за лицата со аутизам. Ние, членовите, изградивме заедница заснована на разбирање, почит и солидарност.

Почетоците беа скромни, но исполнети со голема решителност за успех. Еден мајски ден, заедно со професорите Спироски и Ајдински (за жал веќе покоен), ја инициравме идејата за основање на здружението. Наскоро ни се придружија доцентите Василевска и Копачев, а здружението официјално го регистриравме во тогашниот Основен суд 1 во Скопје. Основачкото собрание, кое се одржа на 22 мај 2000 година на Медицинскиот факултет, собра 15-тина колеги и колешки од Институтот за дефектологија и Институтот за имунобиологија и хумана генетика. Од тогаш па наваму, ова здружение растеше, се развиваше и надминуваше бројни предизвици, но секогаш остануваше доследно на својата мисија.

На овој свечен ден, 22 мај, сакам да упатам искрена благодарност до сите вас – членовите, поддржувачите, волонтерите – кои несебично го вложивте својот труд, знаење и љубов за да го направиме здружението она што е денес. Вашата посветеност и хуманост се најголемата инспирација за сите нас!

Во текот на овие 25 години, нашето здружение постигна бројни значајни достигнувања:Со цел да се подигне свеста и знаењето за аутизмот, нашето здружение организираше едукативни активности кои вклучуваа домашни и меѓународни експерти. Имено, бевме организатори или соорганизатори на 6 семинари и симпозиуми во земјата и странство, 5 меѓународни конференции кај нас и надвор од Македонија, организиравме три трибини за Даун синдром со колеги од Хрватска, десетина работилници, а во последните пет години организиравме околу 50 вебинари со светски експерти во областа на аутизмот, како и со наши професионалци. Остварени се студиски посети во Полска, Естонија, Холандија, Англија, Германија, Србија, Хрватска и други држави. МНЗА во моментот е соиздавач на списанието Journal of Health and Rehabilitation Sciences, чиј што издавач е Универзитетот Alma Mater Europaea од Словенија, а во минатото беше и соиздавач на други две списанија.

Долго време на факултетот или во приватните центри нудевме бесплатни дијагностички услуги и совети за третман на децата со аутизам и нивните семејства.

Залагајќи се за правата на децата со аутизам, успеавме да обезбедиме подобри услови за инклузивно образование во училиштата и редовните наставни програми.

МНЗА учествуваше во 20 научни истражувања и проекти главно меѓународни, кои придонесоа за подобро разбирање и поддршка на лицата со аутизам.

Во време на трите пандемиски години дававме онлајн поддршка преку советување, емотивна поддршка и информации за правата и услугите достапни за лицата со аутизам.

Редовно укажувавме за потребата од вработување на возрасните лица кај надлежните авторитети преку иницијативи кои помагаат на лицата со аутизам да најдат работа.

Залагајќи се за правата на децата со аутизам, успеавме да обезбедиме подобри услови за инклузивно образование во училиштата и редовните наставни програми.

Секој човек со аутизам е единствен, со свои способности, потреби и начини на изразување. Тие ни носат нови перспективи, збогатувајќи ја нашата заедница со нивната посебност, таленти и неисцрпна енергија.

Македонското научно здружение за аутизам има незаменлива улога во поддршката на оваа популација. Нашата посветеност, труд и љубов кон лицата со аутизам придонесоа за значајни промени во македонското општество.

Благодарение на МНЗА, многу семејства ја добиваат неопходната помош и поддршка. Здружението ја подигнува свеста за аутизмот, промовирајќи разбирање, прифаќање и емпатија. Преку едукација и истражувања, се подобруваат условите за живот на лицата со аутизам, помагајќи им да ги развијат своите потенцијали и да ја најдат својата улога во општеството.

Нашите активности не само што нудат директна поддршка на лицата со аутизам и нивните семејства, туку ја поттикнуваат заедницата да се обедини и да стане поинклузивна. Создаваме средини каде што разликите се слават, каде што секоја индивидуа е вреднувана и разбрана.

МНЗА е столб на надеж и промена, доказ дека љубовта, разбирањето и заедничката работа можат да го направат светот подобро место за сите. Нашата посветеност е од непроценливо значење за општеството, а нашиот труд покажува дека заедно можеме да изградиме инклузивна и поддржувачка средина.

Аутизмот е глобален предизвик, кој бара внимателност, емпатија и поддршка од сите нас. Но, преку посветеност, разбирање и заедничка акција, можеме да создадеме подобар и поправеден свет за лицата со аутизам и нивните семејства. Постојат значителни предизвици што ги носи оваа состојба, како што се:Рано дијагностицирање и интервенција: Во многу земји, дијагностицирањето на аутизмот доцни, што може да го ограничи пристапот до рана интервенција и поддршка. Сметаме дека овде направивме прогрес во однос на состојбата пред 2000 година.

Пристап до едукација: Образовните системи во многу земји не се адаптирани за потребите на децата со аутизам, што значи дека тие не добиваат квалитетна и инклузивна едукација. На ова поле авторитетите од нашата држава мора да работат уште многу.

Свест и разбирање: И покрај напорите за подигнување на свеста, постојат многу стереотипи и предрасуди за луѓето со аутизам. Ова може да доведе до социјална изолација и неразбирање.

Пристап до здравствена нега: Многу лица со аутизам и нивните семејства немаат пристап до неопходната здравствена и психолошка нега и поддршка.

Правна заштита: Во многу земји, лицата со аутизам немаат соодветна правна заштита и поддршка за нивните права и интереси.

Светската здравствена организација и други меѓународни организации активно работат на подигнување на свеста, подобрување на условите и промовирање на прифаќањето на лицата со аутизам во општеството.

Еден од значајните чекори во оваа мисија беше одлуката на Обединетите нации да го прогласат 2 април за Меѓународен ден за подигнување на свеста за аутизмот, поттикнувајќи глобално разбирање и поддршка. Македонското научно здружение за аутизам со гордост беше пионер во Македонија, чествувајќи го овој ден уште во 2011 година, само четири години по неговото официјално прогласување.

Во три наврати организиравме големи манифестации, а заедно со група родители имавме чест да бидеме примени од поранешниот Претседател на Републиката, д-р Ѓорге Иванов. Овие моменти беа важен сигнал дека аутизмот е прашање кое заслужува внимание, грижа и посветеност од целото општество.

Глобалната заедница мора да работи заедно, градејќи поинклузивно, поподдржувачко и поправедно општество за сите. Иако предизвиците се големи, секој чекор напред носи значајно подобрување во животот на милиони луѓе ширум светот.

Дозволете ми на крајот, со длабока почит и искрена благодарност, да им се заблагодарам на основачите и на сите членови—и минати и сегашни—кои со својата несебична посветеност го изградија ова здружение во она што е денес.

Особена благодарност упатувам до Филозофскиот факултет во Скопје, нашиот дом и силен поддржувач низ годините, како и до родителите и семејствата на лицата со аутизам во Македонија, кои веруваа во нас и продолжуваат да ја градат оваа заедница со својата доверба и поддршка.

Голема благодарност заслужуваат МЦМС, Министерството за финансии, Министерството за образование и наука, кои во почетокот ни помогнаа со финансирање на значајни проекти, како и нашите партнери од земјите на ЕУ и Европската комисија, кои со својата поддршка го овозможија нашето активно учество во меѓународни проекти, каде и денес играме значајна улога.

Неизмерно сме благодарни на сите донатори и поддржувачи, чии имиња ќе бидат истакнати во делот за доделување на благодарници, како и на м-р Ирена Стојановска, Теа Петрушева, м-р Фики Гаспар, Весна Филиповска, м-р Розалија Бошковски, Стојан Андонов и на студентките од Институтот за специјална едукација и рехабилитација, кои со својата ангажираност и посветеност го поддржаа организациски овој денешен свечен настан.

Оваа прослава не би била возможна без вас—без вашата посветеност, љубов и безусловна поддршка. Ви благодарам што сте дел од оваа приказна и што заедно продолжуваме да градиме подобро, поправедно и поинклузивно општество!

Нека оваа прослава ни биде потсетник дека нашата борба за подобар и поправеден свет за лицата со аутизам не застанува тука. Да продолжиме заедно да се залагаме за позитивни промени и да создадеме уште поголеми успеси во годините што доаѓаат!

Скопје                                                                                             Со почит,

22.05.2025                                                                                       Претседател на МНЗА

                                                                                                         Проф. д-р Владимир Трајковски

Ангажман на Општината во помош на децата и лицата со аутизам

Почитувани Општинари,

Една општина може да преземе многу чекори за да го подобри квалитетот на услугите и животот на децата и лицата со аутизам. Еве неколку препораки:

1. Образование

• Поддршка за инклузивни училишта: Општината треба да се заложи за обезбедување ресурси за инклузивни училишта кои ги прифаќаат и поддржуваат децата со аутизам. Обезбедување инклузивни училишта каде што децата со аутизам имаат пристап до квалитетно образование.
• Обука на наставници: Обука на наставници за работа со ученици со аутизам, користејќи специјализирани техники и методологии. Финансирање програми за едукација и тренинг на наставници за работа со деца со аутизам, вклучувајќи употреба на специјализирани образовни методологии.
• Специјализирани центри: Организирање или финансиска поддршка за специјализирани образовни центри.
• Поддршка во училниците: Воведување асистенти во училниците за да им помогнат на децата со аутизам.
• Дигитални алатки: Користење на технологија и образовни апликации што помагаат во учењето и развојот.

2. Здравствена заштита

• Рана дијагностика: Финансирање или поддршка на центри за рана детекција и дијагностика на аутизам, кои можат да се најдат во рамките на локалните здравствени установи.
• Терапевтски услуги: Обезбедување на пристап до терапевти како специјални едукатори и рехабилитатори говорни терапевти, окупациони терапевти, психолози и сензорна интеграција.

Психолошка поддршка за семејствата: Организирање на работилници за родителите за подобро разбирање на аутизмот и справување со предизвиците, поддршка за семејствата и децата преку психолози и советници.

3. Социјална грижа

• Дневни центри: Создавање центри каде што лицата со аутизам можат да добиваат грижа, поддршка и социјализација во безбедна средина.
• Финансиска помош: Програми за финансиска поддршка на семејствата на лицата со аутизам, т.е. доделување средства за семејства кои имаат лица со аутизам.
• Советодавни услуги: Понуда на психолошка и правна помош за семејствата, програми за едукација на родителите и семејствата.

 4. Рехабилитација

• Физичка активност: Организирање спортски и физички активности адаптирани за потребите на лицата со аутизам.
• Тренинг програми: Оспособување за самостојност и вештини за секојдневен живот.
• Рехабилитациони центри: Воспоставување центри за континуирана рехабилитација.
• Работни вештини: Поддршка за лицата со аутизам во развој на работни вештини што ќе им помогнат за независност.

5. Живеење, инклузивност и инфраструктура

• Инклузивни програми: Воведување активности што поттикнуваат социјализација и учество во локалната заедница.
• Пристапност: Обезбедување пристапни јавни простори, транспорт и инфраструктура.
• Заштитени живеалишта: Развивање заштитени живеалишта за лица со аутизам кои имаат потреба од поддржано живеење.
• Културни активности: Организација на културни, спортски и рекреативни програми што поттикнуваат вклученост.

6. Стратегија и планирање:

• Локални стратегии: Разработка на локални стратегии за поддршка на лицата со аутизам.
• Меѓуинституционална соработка: Здружување на образовни, здравствени и социјални институции за интегриран пристап.
• Промоција и свест: Организирање настани за подигање на свеста за аутизмот и прифаќање во заедницата.

Со посветено планирање и имплементација, општината може значително да го подобри квалитетот на животот на лицата со аутизам и нивните семејства.

7. Законодавство и политики

• Стратешки планови: Разработка на стратегии за поддршка на лицата со аутизам, кои вклучуваат конкретни активности и финансиски планови.
• Соработка: Вмрежување со други институции и невладини организации за подобрување на услугите.

8. Промоција и свест

• Кампањи за свест: Организација на јавни кампањи за подигање на свеста за аутизмот.
• Едукација: Работилници и обуки за граѓаните за подобро разбирање и прифаќање на различностите.

9. Мониторинг и евалуација

• Проценка на услугите: Редовна евалуација на квалитетот на услугите и потребите на лицата со аутизам.
• Фидбек: Ангажирање на семејствата и лицата со аутизам во процесот на подобрување на услугите.

10. Предизвици со кои може да се соочат општините

• Ограничено финансирање: Многу општини може да се борат да одвојат доволно ресурси за програми поврзани со аутизам.
• Недостаток на свест: На членовите на заедницата и службениците можеби ќе им треба повеќе образование за правилно да се справат со потребите поврзани со аутизмот.
• Прашања за координација: Обезбедувањето непречена соработка меѓу различни сектори и услуги може да биде сложено.

Со усвојување на проактивен и инклузивен пристап, општините можат значително да го подобрат квалитетот на животот на лицата со аутизам и да поттикнат поприфатлива и поподдржлива заедница.

Претседател на МНЗА

МНЗА нуди обуки и работилници

Почитувани колешки и колеги, родители на деца со АСН, драги студенти,

Членовите на Македонското научно здружение за аутизам во својата скоро 24 годишна практика имаат одржано многу предавања, семинари, обуки, работилници, вебинари и слично. Затоа на пошироката стручна и научна јавност сакаме да им ги понудиме следните модули кои можете сами да си ги организирате и да ги нарачате во групи. Темите кои ги нудиме се следните:

1. Вовед во аутистичен спектар на нарушувања;
2. Специјална едукација и рехабилитација кај деца со аутистичен спектар на нарушувања;
3. Окупациона терапија кај деца со аутистичен спектар на нарушувања;
4. Социјална поддршка кај деца со аутистичен спектар на нарушувања;
5. Психолошка поддршка кај деца со аутистичен спектар на нарушувања;
6. Методи и интервенции базирани на докази во специјалната едукација на аутистичен спектар на нарушувања;
7. Визуелна поддршка и структурирано подучување во училницата;
8. Социјално – наративниот метод во поддршката на децата со аутистичен спектар на нарушувања: социјални приказни, социјални скрипти, видео моделирање;
9. Развој на социјални вештини кај децата со аутистичен спектар на нарушувања – креирање и имплементација на едукативна интервенција;
10. Управување со предизвикувачкото однесување;
11. Управување со сензорните нарушувања: процена на причините и стратегии за поддршка;
12. Сексуален развој, сексуална едукација кај деца со аутистичен спектар на нарушувања;
13. Проблеми во исхраната кај деца со аутистичен спектар на нарушувања;
14. Проблеми во спиењето кај деца со аутистичен спектар на нарушувања;
15. Нутриција и ментално здравје кај деца со аутистичен спектар на нарушувања;
16. Генетско тестирање и генетско советување кај аутистичен спектар на нарушувања;
17. Медицински и здравствени аспекти кај лица со аутистичен спектар на нарушувања;
18. Биомедицински третман кај аутистичен спектар на нарушувања;
19. Натуралистички, развојни и бихејвиористички пристапи во едукативните интервенции за децата со аутизам;
20. Ефективен бихејвиорален план за поддршка за ученикот со аутизам, базиран на анализа на причините и функцијата на проблематичното однесување;
21. Превенција на аутистичен спектар на нарушувања.
22. Разбирање и мерење на депресијата кај млади лица со аутизам.

Оваа листа на модули не е конечна и може во иднина да биде проширена со други теми и содржини. Модулите се наменети за специјални едукатори и рехабилитатори, психолози, педагози, социјални работници, доктори по медицина, студенти, родители на деца со АСН и нивните семејства и сите други кои ќе покажат интерес од оваа тематика.

Ги очекуваме вашите пријави!

Со почит,

Претседател на МНЗА

25. вебинар „Светските експерти за аутизам“ гости на МНЗА

Почитувани колешки и колеги,

Нашата следна гостинка на 25. вебинар на МНЗА е д-р Паола Молтени од Милано, Италија. Доколку сте заинтерсирани да го проследите вебинарот во живо ве молиме пополнете го регистрацискиот формулар.

Паола Молтени е дoктор по педагошки науки од католочкиот универзитет во Милно, Италија. Докторирала на тема „Аутизмот во училиште: образовни и наставни стратегии за инклузија“. Таа има направено истражување во Центарот за образование и истражување за аутизам (Универзитет во Бирмингем, Англија) и соработувала со Државниот универзитет во Њујорк (Њу Палц, Њујорк). Таа е предавач по образовни стратегии за лица со аутизам и специјална едукација. Таа е педагошки консултант во предучилишните установи, основните и средните училишта и активно соработува со провинциските училишни канцеларии од регионот Ломбардија. Работела како едукатор во областа на специјалната педагогија во Италија (Милано) и во САД (Андерсон Центар за аутизам, Статсбург, Њујорк).

Претседател на МНЗА

24. вебинар „Светските експерти за аутизмот гости на МНЗА“

Почитувани колешки и колеги, драги студенти,

МНЗА продолжува со спроведување на вебинарите „Светските експерти за аутизмот гости на МНЗА“ и веќе на репертоарот во вторник на 07.11.2023 година е д-р Јасир Ахмед Сајед кој ќе предава на тема: „Како хромозомскиот локус 1q21.1 го зголемува ризикот за нарушувања од спектарот на аутизмот“. Вебинарите не се наплатуваат. Потребно е задолжително пријавување на сите заинтересирани на следниот ФОРМУЛАР. За да добиете линк за Мајкрософт Тимс потребно е да оставите точно име и презиме и е-пошта. Сертификат што некому живот значи не се добива.

Ве очекуваме!

Претседател на МНЗА

Завршна онлајн конференција од проектот: „Вклучување преку социјални вештини за ученици со аутизам и интелектуална попреченост“

Почитувани колешки и колеги, драги родители на деца со АСН и ИП,

Имам особена чест да ве поканам на завршната онлајн конференција од Еразмус плус проектот: „Вклучување преку социјални вештини за ученици со аутизам и интелектуална попреченост“ што ќе се одржи преку платформата ЗУМ на 06.11.2023 година со почеток во 17:00 часот. Во последните две години МНЗА, заедно со раководителот на проектот ОУ „Милоје Павловиќ“ од Белград и ФАСПЕР од Белград, Србија направи корисни материјали за наставниците и асистентите кои работат во редвониот образовен систем. Пријавувањето е задолжително на следниот ЛИНК. Само со оставање на точни податоци и точна е-пошта ќе можете да го добиете ЗУМ линкот. Во прилог е програмата на настанот. Го очекуваме вашето присуство и вашиот придонес на самата конференција.

Претседател на МНЗА,

Модератор на конференцијата