Здравствената состојба на лицата со аутистичен спектар на нарушување

Koceski A, Trajkovski V. Health status of people with autism spectrum disorder. Advances in Autism 2022; 8(3): 252-263.

DOI: https://doi.org/10.1108/AIA-01-2021-0005

Резиме на разбирлив јазик

Цел: Целта на истражувањето била да се утврди дали и какви разлики постојат во здравствената состојба на лицата со аутистичен спектар на нарушување (АСН) во споредба со лицата со типичен невролошки развој.

Методи: Во истражувањето биле опфатени 72 лица со АСН и 75 лица со типичен развој, на возраст од 3 до 24 години. Здравствената состојба била проценета со прашалникот Rochester Health Status Survey IV (RHSS-IV), а податоците биле собрани преку структуриран индивидуален интервју. Истражувањето имало за цел да ги спореди здравствените состојби кај двете групи во Македонија.

Резултати: Кај лицата со АСН било утврдено почесто користење витамини, додатоци во исхраната и препорачана медикаментозна терапија во споредба со лицата со типичен развој. Тие, исто така, пријавувале поголем број несакани дејства од терапијата (p = 0,000).

Во однос на одделни здравствени состојби, кај лицата со АСН биле почести: Орални проблеми: орални улцерации – 31,9% наспроти 17,3% (p = 0,039).

Невролошки состојби: епилепсија – 19,4% наспроти 2,7% (p = 0,001); ADD/ADHD било регистрирано само кај лицата со АСН – 19,4% (p = 0,000).

Респираторни заболувања: ангина – 30,5% наспроти 8% (p < 0,001); ринитис и/или синузитис – 40,3% наспроти 17,3% (p = 0,02).

Гастроинтестинални проблеми: запек – 31,9% наспроти 10,6% (p = 0,02); воспаление на цревата – 19,4% наспроти 8% (p = 0,043); „пропустливи црева“ биле пријавени само кај лицата со АСН – 13,9% (p = 0,000); присуство на Candida albicans – 19,4% наспроти 4% (p = 0,043).

Психијатриски/поврзани состојби: проблеми со спиењето биле пријавени само кај лицата со АСН – 18% (p = 0,000); тикови – 6,9% наспроти 2,6% (p = 0,25).

Кожни заболувања: егзема/алергиски кожен осип – 36,1% наспроти 18,7% (p = 0,02).

Заклучок: Истражувањето покажува дека кај децата и младите со АСН се присутни повеќе здравствени проблеми во споредба со лицата со типичен развој. Наодите ја дополнуваат постојната научна литература за здравствената состојба и придружните здравствени проблеми кај лицата со АСН и укажуваат на потребата од посветено следење и соодветен здравствен третман.

Поддршка на учениците со нарушување од аутистичниот спектар во образовните установи

Trajkovski V. Supporting pupils with autism spectrum disorder in educational settings. In: Angeloska Galevska N, Tomevska Ilievska B, Janevska M, Bugariska B, editors. Conference Proceedings International Scientific Conference: 75th Anniversary of the Institute of Pedagogy – Educational Challenges and Future Prospects, 2022 May 16-18; Ohrid: Faculty of Philosophy; c2022. 574-580.

Резиме на разбирлив јазик

Нарушувањето од аутистичниот спектар (АСН) е развојно нарушување кое влијае на начинот на кој лицето комуницира, воспоставува односи со другите и го доживува светот околу себе. Околу 1,55% од учениците имаат дијагностицирано нарушување од аутистичниот спектар и им е потребна дополнителна образовна поддршка. Бидејќи аутизмот е спектарно нарушување, потребите на учениците се различни – некои можат успешно да учат со минимална помош, додека на други им е потребна постојана и индивидуализирана поддршка.

Целта на оваа студија е да ги прикаже интервенциите кои можат да бидат ефикасни за учениците со аутизам. Постојат многубројни пристапи, меѓу кои се интервенции засновани на анализа на однесувањето, когнитивно-бихејвиорална терапија, рани интензивни интервенции, функционална проценка на однесувањето, обука за комуникација и социјални вештини, употреба на визуелни помагала, систем за комуникација со размена на слики (PECS), структурирани распореди и игра, интервенции со учество на родителите, како и користење на современи технологии во наставата.

Истражувањето заклучува дека училиштето е средина во која успешното учење во голема мера зависи од комуникацијата и социјалната интеракција. Поради тешкотиите во овие области, учениците со аутизам често доживуваат поголем стрес, анксиозност и чувство на изолираност, што може негативно да влијае врз нивниот училишен успех. Примената на соодветни, научно потврдени интервенции може значително да ја подобри нивната комуникација, социјалните вештини, учеството во наставата и севкупните образовни постигнувања.

Разбирање на поврзаноста помеѓу вознемирувачкото однесување и здравствената состојба кај лицата со аутистичен спектар на нарушување

Koceski A, Smith CJ, Syed YA, Trajkovski V. Understanding the Relationship between Distress Behaviour and Health Status of People with Autism Spectrum Disorder. Healthcare 2023; 11 (11). 

DOI: https://doi.org/10.3390/healthcare11111565

Резиме на разбирлив јазик

Лицата со нарушување од аутистичниот спектар (аутизам) често покажуваат вознемирувачки и тешко контролирани однесувања кои можат да им го отежнат секојдневниот живот, како и животот на нивните родители и старатели. Овие однесувања може да вклучуваат раздразливост, негативни емоции, повторувачки движења и промени во вообичаените дневни активности. Сè уште не е целосно јасно зошто се појавуваат ваквите однесувања, но постои сомневање дека тие можат да бидат поврзани со промени во здравствената состојба на лицето.

Во ова истражување беа анализирани одговорите на родители и старатели на лица со аутизам од Македонија. Целта беше да се утврди кои промени во однесувањето најчесто се јавуваат кога детето или возрасното лице со аутизам има здравствен проблем.

Резултатите покажаа дека при промена на здравствената состојба најчесто се забележуваат промени во апетитот или изборот на храна, зголемена раздразливост и лошо расположение, како и губење на претходно стекнати вештини. Овие промени можат да бидат важен знак дека лицето има здравствен проблем, особено затоа што многу лица со аутизам тешко можат да кажат дека чувствуваат болка или непријатност.

Ова истражување покажува дека постои поврзаност помеѓу здравствената состојба и вознемирувачкото однесување кај лицата со аутизам. Затоа, кога ќе се појават ненадејни промени во однесувањето, родителите, старателите и здравствените работници треба да размислат дали причината може да биде некој здравствен проблем и навремено да побараат соодветна медицинска помош. Ова може да придонесе за подобра грижа и подобар квалитет на живот на лицата со аутизам.

Сите AI агенти на едно место

Почитувани студенти,

Вчера објавив за AI агентите по предметите што ви ги предавам. Повеќето беа поставени во десното мени, но бидејќи тој простор е мал и непрегледен, затоа решив да ги тргнам и да го постав овде да си ги имате како линкови. Уште еднаш голема благодарност до проф. д-р Боби Бадаревски од Институтот за родови студии при ФЗФ за вложеното време во техничката подготовка на истите.

AI ACH EDU SPEKTAR

AI Водич во академско пишување

AI асистент за Хумана генетика

AI Водич за пишување трудови

AI Физиологија со анатомија

• ACH EDU SPEKTAR AI - агент за информирање и поддршка поврзана за ACH, заснован на принципи на инклузија, почит и научно заснована едукација. 
• AI Водич во академско пишување - Интерактивен водич за академско пишување. 
• AI асистент за Хумана генетика - AI асистент за научни и продлабочени сознанија за научните достигања во хуманата генетика, која ги изучува патолошките состојби во чија основа е генетското нарушување. 
• AI Водич за пишување трудови - AI Водич за пишување и евалуација на семинарски, дипломски и магистерски трудови. 
• AI Физиологија со анатомија - AI водич за Физиологија со функционална анатомија

Предметен наставник

Autism spectrum disorder and religious inclusion

Почитувани колешки и колеги,

Ова е насловот на трудот што требаше да го презентирам на престојната трета светска конференција за религиски дијалози и соработка со наслов: “Religion and the contemporary phase of globalization: possibilities and challenges”, што ќе се одржи во хотел Монтана во Крушево од 23 до 27 јуни 2025 година. Организатор е Центарот за интеркултурни студии и истражувања при Филозофскиот факултет во Скопје. Зборникот на апстракти е веќе објавен, а уредници се проф. д-р Зоран Матески и м-р Ивана Гегоска и може да се симне од ОВДЕ. Им честитам за зборникот! Моето резиме се наоѓа на 55-тата страница.

За жал заради зголемен обем на приватни обврски, таа седмица, нема да можам да им се придружам, но ја користам оваа пригода да им посакам успешна и плодотворна конференција.

Авторот

Испитување на микробиомот за деца и лица со аутизам

 Почитувани родители на деца со АСН,

Неколку студии ја истражуваат врската меѓу аутизмот и цревниот микробиом. Една студија од Кинескиот универзитет во Хонг Конг анализирала 1.627 деца и идентификувала значајни разлики во микробиомот кај оние со аутизам. Истражувачите откриле 51 вид бактерии, 7 габи, 18 вируси и 27 микробни гени, кои се разликуваат меѓу невротипичните деца и оние со аутизам.

Дополнително, истражување од Универзитетот „Бар-Илан“ во Израел открило дека бактеријата Bacteroides fragilis може да влијае на социјалното однесување и повторувачките однесувања кај лица со АСН. Ова истражување покажало дека прекумерното присуство на оваа бактерија, особено на рана возраст, може да има функционални последици за невро-развојот.

Македонското научно здружение за аутизам ги продолжува своите активности и сака да ги информира сите заинтересирани родители дека започна ново истражување заедно со Институтот за микробиологија и паразитологија при Медицнскиот факултет во Скопје.

Кои се условите за да влезете во истражувањето?

1. Се прави молекуларен PCR тест во фецес за испитување на цревната флора. 
2. Треба да земете упат од матичен доктор до Институтот за микробиологија и паразитологија за одредување на микробиомот во цревната флора.
3. Испитувањето со партиципација ќе ве чини 550 денари.
4. Детето (лицето) не смее да примало антибиотици барем еден месец.
5. Пробиотици не смеат да се земаат два месеци пред испитувањето.

Искрено се надеваме дека ќе се вклучите во истражувањето.

Со почит,

Претседател на МНЗА

Развојно јазично нарушување - развојна дисфазија

Почитувани колешки и колеги,

До ден денешен многу професионалци се` уште ја даваат дијагнозата развојна дисфазија кај лесно забележливи случаи на аутизам. Навистина не ми е познато како тоа уште не можат дас направат дистинкција меѓу овие две состојби. Да погледнеме што е тоа РЈН?

Развојното јазично нарушување (РЈН), претходно познато како развојна дисфазија, е невролошки проблем што влијае на формата, содржината и употребата на јазикот на детето.

РЈН се манифестира различно кај секое дете, а неговата прогресија е непредвидлива. На пример, детето може да има проблем да научи нови зборови, да произведува одредени звуци, да структурира реченици или да го разбере значењето на одредени зборови.

За да ја добие оваа дијагноза, детето не смее да има друго нарушување што може да предизвика проблеми со јазикот, како што е аутизам или интелектуална попреченост.

Знаци

РЈН може да има бројни, различни форми. Тоа може да влијае на јазичното разбирање и изразување. Симптомите вклучуваат:

• Проблеми со разбирањето на вокабуларот, особено апстрактните концепти
• Проблеми со разбирање подолги реченици
• Ограничен вокабулар
• Проблем со користење на „мали зборови“ во реченици (статии, зборови за поврзување)
• Проблем со изговарање звуци
• Проблеми со формирање на идеи.

Во никој случај децата со РЈН немаат тешки комуникативни нарушувања, имаат квалитетен поглед очи со очи, немаат сензорни нарушувања, немаат намален коефициент на интелигенција итн.

Причини

РЈН е невролошки проблем кој е присутен при раѓање. Неговите корени се сложени и вклучени се многу фактори. Истражувањата имаат тенденција да покажат дека генетската компонента е делумно одговорна за јазичните нарушувања.

Препораки

Логопедот не може да дијагностицира РЈН пред 4 или 5 години. Аутизмот може да се забележи и пред 18 месеци.

Најдобро е да се консултирате со логопед ако забележите дека вашето дете има проблеми со зборовите или структурата во реченицата, ако користи малку зборови за да се изрази или покажува мала желба за комуникација.

Целосната проценка на говорот и јазикот може да открие јазични тешкотии и да помогне да се развие персонализиран план за третман. Следно, специјализираната говорно-јазична терапија може да го поттикне развојот на јазичните вештини и да му ги даде на детето потребните алатки.

Оваа терапија првенствено има за цел да го збогати вокабуларот, да развие целосни и сложени реченични структури, да го подобри изговорот и да поттикне употреба на нови јазични функции.

Затоа, ги замолувам сите колеги доктори и дијагностичари кои даваат дијагноза да не си играат со чувствата на родителите и да им даваат лажна надеж дека се работи за многу лесно нарушување, а всушност се работи за аутистичен спектар на нарушување. Да запомниме РЈН е многу полесно нарушување од АСН.

Претседател на МНЗА

Шесто предавање АСН - 22.11.2022

Почитувани постдипломки,

Петтото предавање по АСН ќе се одржи во вторник 22.11.2022 во слушална 11 со почеток во 16:00 часот. Предавањата се задолжителни за сите запишани на предметот. Се гледаме на предавањето.

Со почит,

Предметен наставник 

Петто предавање АСН - 15.11.2022

Почитувани постдипломки,

Петтото предавање по АСН ќе се одржи во вторник 15.11.2022 во слушална 11 со почеток во 17:00 часот. Предавањата се задолжителни за сите запишани на предметот. Се гледаме на предавањето.

Со почит,

Предметен наставник 

Четврто предавање АСН - 08.11.2022

Почитувани постдипломки,

Четвртото предавање по АСН ќе се одржи во вторник 08.11.2022 во слушална 11 со почеток во 16:00 часот. Предавањата се задолжителни за сите запишани на предметот. Се гледаме на предавањето.

Со почит,

Предметен наставник

Трето предавање АСН - 01.11.2022

Почитувани постдипломки,

Третото предавање по АСН ќе се одржи во вторник 01.11.2022 во слушална 11 со почеток во 16:00 часот. Се гледаме на предавањето.

Со почит,

Предметен наставник

Испитни прашања по предметот АСН

Почитувани постдипломки,

Како што веќе ви ветив ви ги проследувам испитните прашања по предметот Аутистичен спектар на нарушувања од втор циклус. Се гледаме денес во слушална 11 нешто пред 9:30 часот.

1.      Историјат

2.      Дефиниција на аутизмот

3.      Класификација на аутизмот

4.      Епидемиолошки карактеристики на аутизмот

5.      Морталитет кај лицата со аутизам

6.      Етиологија и патогенеза на аутизмот

7.      Генетика на аутизмот

8.      Истражувања на близнаци и фамилијарни студии

9.      Молекуларна генетика

10.  Цитогенетски студии

11.  Квантитативни генетски истражувања

12.  Функционален геном

13.  Генетско советување

14.  Имуногенетика на аутизмот

15.  Имунолошки нарушувања кај аутизмот

16.  Типови на имунолошка дефициентност што се среќаваат кај аутизмот

17.  Алергии и аутизам

18.  Биохемиски и метаболни нарушувања кај аутизмот

19.  Гастроинтестинални нарушувања кај аутизмот

20.  Оксидативен стрес, липидна перодиксација и дефицит на глутатионот кај аутизмот

21.  Нарушувања на минералите кај аутизмот

22.  Митохондријална дисфункција кај аутизмот

23.  Живата како етиолошки фактор

24.  Полибромирани дифенилни етери

25.  Етиолошката поврзаност на аутизмот со МПР вакцината

26.  Средински теории на раниот развој

27.  Неврохемиски теории

28.  Структурни теории

29.  Невропатолошки студии

30.  Миниколумнарна патологија

31.  Неврорадиолошки студии

32.  Клинички карактеристики на аутизмот

33.  Проблеми со сензорното процесирање

34.  Дисфункција на моториката

35.  Репетитивни, рестриктивни и стереотипни активности

36.  Дијагностика на аутизмот

37.  Имунодијагностика на аутизмот

38.  Дијагностички тестови со уште недокажана вредност

39.  Дефектолошка дијагностика

40.  Анализа на фецесот

41.  Процена на алергија на храна

42.  Интегритет на цревата и одредување на нивна пропустливост

43.  Испитувања на аминокиселинскиот статус

44.  Анализа на уринарните пептиди

45.  Анализа на органските киселини

46.  Анализа на содржината на масните киселини во клетката

47.  Анализа на минералите

48.  Диференцијална дијагноза

49.  Бихејвиорална терапија

50.  Едукација (TEACCH и Lovas програма)

51.  Вежбање на социјални вештини

52.  Логопедска терапија, психотерапија, музикотерапија

53.  Терапија со држење, дневна животна терапија, БИМ

54.  Медикаментозен третман

55.  Имунолошка терапија

56.  Хипербарична кислородна терапија

57.  Окупациона терапија, терапија со сензрона интеграција и АИТ

58.  Son-Rise програма

59.  Биомедицински третман

60.  Хелација

61.  Семејна поддршка

62.  Социјален исход, промена на когнитивните способности, образование

63.  Вработување на лицата со аутизам

64.  Сместување и згрижување

65.  Показатели на исходот

66.  Превенција на АСН

67.  Медицински состојби кај аутизмот

68.  Аутизам и сексуалност

69.  Аспергер синдром

70.  Рет синдром

Предметен наставник

Првите две предавања Аутистичен спектар на нарушувања - 2022

Почитувани постдипломци,

Сакам да ве информирам дека првите две предавања по предметот Аутистичен спектар на нарушувања ќе се одржат во сабота и недела на 29 и 30 октомври 2022 година со почеток во 9:30 часот во слушална 11 на Филозофскиот факултет во Скопје. Искрено се надевам дека нека да има никакви виши сили кои би ме спречиле во тоа. Бидејќи е формирана група од 7 постдипломци, нема никаква потреба од консултации со најновата генерација. Според силабусот треба да одржам 18 часови, а тоа се 6 денови по 3 академски часа со пауза. Кога држам предавања со физичко присуство, обично држам сабота и недела, за да не се правдате дека сте имале друга работа. Но, некогаш можеби ќе треба и да одржам некое попладне во работен ден на платформата Мајкрософт Тимс.

Задолжително приклучете се во Тимот кој е специјално креиран за оваа намена. Во двата дена ќе се одржат по 3 часа со најмалку 15 минути пауза меѓу нив. За термините за другите часови ќе се договараме понатаму. Предавањата се задолжителни за сите студенти од втор циклус запишани на насоката Интелектуална попреченост и аутизам. Особено постдипломците кои се запишаа во февруари и октомври годинава мора да бидат присутни на сите 18 часови. Го задржувам правото за измена на термините заради учество на виша сила.

Предметен наставник

Презентација семинарски трудови АСН - 18.05.2022

Почитувани постдипломци,

Вебинарот по предметот АСН ќе се одржи во среда на 18.05.2022 година во 11:00 часот на следниот МТим. Се гледаме онлајн.

Предметен наставник

Вебинар АСН за постдипломци

Почитувани постдипломци,

Сите вие кои запишавте постдипломски во октовмри и февруари последната академска година и оние кои имаа отсуства од минатата генерација и добија задачи за да ги поправат тие минуси, ќе треба да ги презентираат задачите по 18 мај. До 18 мај можете да ги прикачувате вашите задачи во Мајкрософт Тимс во предметот АСН каде има посебен фолдер. Датумот ќе биде објавен на овој блог, а вие ќе треба да имате подготвено презентација во времетраење од 10 минути. Обврската е задолжителна за сите постдипломци кои слушаат АСН и немаат освоено доволно поени.

Предметен наставник

Испит АСН -04.02.2022

Почитувани постдипломци,

Како што беше закажано испитот по Аутистичен спектар на нарушувања ќе се одржи онлајн усно, утре 04.02.2022 година во 09:00 часот на следниот линк. Претпоставувам дека ги имате исполнето условите: присуство на предавања, пишана и одбранета семинарска работа и слично.

Предметен наставник

5-то и 6-то предавање АСН - 18-19.12.2021

Почитувани постдипломци,

Сакам да ве информирам дека петтото и шесттото предавање по предметот Аутистичен спектар на нарушувања ќе се одржат во сабота и недела на 18 и 19 декември 2021 година со почеток во 9:00 часот. Истите ќе се одржат на платформата на Мајкрософт Тимс. Во двата дена ќе се одржат по 3 часа со најмалку 10 минути пауза меѓу нив. Предавањата се задолжителни за сите студенти од втор циклус запишани на насоката Интелектуална попреченост и аутизам. Повторувам: предавањата се задолжителни и за актуелната прва година и за презапишаните постдипломци. Го задржувам правото за измена на термините заради учество на виша сила.

Предметен наставник

3-то и 4-то предавање АСН - 04-05.12.2021

Почитувани постдипломци,

Сакам да ве информирам дека третото и четвртото по предметот Аутистичен спектар на нарушувања ќе се одржат во сабота и недела на 4 и 5 декември 2021 година со почеток во 9:00 часот. Истите ќе се одржат на платформата на Мајкрософт Тимс. Во двата дена ќе се одржат по 3 часа со најмалку 10 минути пауза меѓу нив. Предавањата се задолжителни за сите студенти од втор циклус запишани на насоката Интелектуална попреченост и аутизам. Повторувам предавањата се задолжителни и за актуелната прва година и за презапишаните постдипломци. Го задржувам правото за измена на термините заради учество на виша сила.

Предметен наставник

Предавања Аутистичен спектар на нарушувања 20.11.2021 и 21.11.2021

Почитувани постдипломци,

Сакам да ве информирам дека на првите две предавања по предметот Аутистичен спектар на нарушувања ќе се одржат во сабота и недела на 20 и 21 ноември 2021 година со почеток во 9:30 часот. Истите ќе се одржат на платформата на Мајкрософт Тимс во Тимот кој е специјално креиран за оваа намена. Во двата дена ќе се одржат по 3 часа со најмалку 10 минути пауза меѓу нив. За термините за другите часови ќе се договараме понатаму. Предавањата се задолжителни за сите студенти од втор циклус запишани на насоката Интелектуална попреченост и аутизам. Повторувам предавањата се задолжителни и за актуелната прва година и за презапишаните постдипломци. Новите постдипломци треба да побараат прием во тимот час поскоро. Го задржувам правото за измена на термините заради учество на виша сила.

Предметен наставник

Семинар АСН - 02.09.2021

Почитувани постдипломци,

Сите вие кои не ги презентиравте своите семинарски трудови во јуни, ви нудам можност тоа да го сторите денес вечер. На барање на некои постдипломци заради работното време, семинарот по АСН го закажувам во 20:00 часот на Мајкрософт Тимс. Кликнете на линкот за да одите на состанокот.

Предметен наставник