Крвно-ликворна бариера

Структура

Крвно-ликворната бариера се наоѓа во хороидните плексуси на мозочните комори, каде што се создава цереброспиналната течност (ликвор). Се состои од:

1. Епендимални клетки (епителни клетки на плексусот) – меѓусебно поврзани со цврсти врски, кои спречуваат слободен премин на супстанции од капиларите во ликворот.
2. Капилари со фенестрирани ѕидови – за разлика од КМБ, капиларите овде се попропустливи, но бариерата ја контролира самото епително ткиво.
3. Базална мембрана – која обезбедува селективна филтрација на супстанции.

Функции

1. Регулација на составот на ликворот – преку селективен транспорт на јони (Na⁺, K⁺, Cl⁻), глукоза и други хранливи материи.
2. Заштита на мозокот – спречува навлегување на токсини и бактерии во ликворот.
3. Одржување на стабилност на невроналната средина – за оптимално функционирање на невроните и синапсите.
4. Отстранување на метаболни отпадни производи од ЦНС преку циркулацијата на ликворот.

Крвно-мозочна бариера

Структура

Крвно-мозочната бариера е формирана на нивото на капиларите во мозочното ткиво и ја сочинуваат:

1. Ендотелни клетки на мозочните капилари – тие се меѓусебно поврзани со цврсти (tight) врски, кои спречуваат парацелуларен премин на супстанции.
2. Базална мембрана – обезбедува структурна поддршка и селективна пропустливост.
3. Астроцитни крајни ножиња (end-feet) – израстоци од астроцитите кои ги обвиваат капиларите и имаат регулаторна функција врз транспортот на супстанции.
4. Перицити – клетки сместени во ѕидот на капиларите кои учествуваат во одржувањето на стабилноста и интегритетот на бариерата.

Функции

1. Контрола на транспортот – дозволува премин на гасови (O₂, CO₂), глукоза, аминокиселини и некои липофилни супстанции.
2. Заштита од токсини и патогени – блокира премин на повеќето големи или поларни молекули, како и микроорганизми.
3. Одржување на стабилна хемиска средина – спречува нагли промени во концентрацијата на јони и невротрансмитери кои би можеле да ја нарушат нервната активност.
4. Регулација на имуниот одговор во ЦНС – спречува влез на имуни клетки од периферијата освен во патолошки услови.

Пропустливост

Слободен премин: вода, гасови, липофилни молекули (етанол, никотин, анестетици).

Ограничен премин: глукоза и есенцијални аминокиселини преку специфични транспортери (GLUT1, LAT1).

Непропустлива: за повеќето протеини, лекови, вируси и бактерии.

Патофизиолошки аспекти

КМБ може да биде нарушена при:

• воспалителни процеси (менингитис, енцефалитис),
• мозочни тумори,
• трауматски повреди,
• исхемија и хипоксија.

Во овие случаи, се зголемува пропустливоста и се дозволува навлегување на штетни материи во мозокот.