Митоза

Митозата е процес на клеточна делба при кој една соматска (телесна) клетка се дели и создава две генетски идентични ќеркини клетки. Овој процес е основен механизам за:

• раст на организмот
• обновување на ткивата
• замена на оштетени или мртви клетки
• одржување на генетската стабилност

Во митозата бројот на хромозоми останува ист. Ако почетната клетка има 2n хромозоми, и двете нови клетки ќе имаат 2n хромозоми.

 
1. Клеточен циклус 
Митозата е само еден дел од поширокиот клеточен циклус, кој се состои од две главни фази:

 
1.1. Интерфаза
Ова е периодот кога клетката се подготвува за делба. Се дели на три подфази:

• G1 фаза: клетката расте, синтетизира протеини и создава органели.

• S фаза: се врши репликација на ДНК, секој хромозом се удвојува и се формираат две сестрински хроматиди

• G2 фаза: последна подготовка за митоза, проверка на ДНК, синтеза на протеини потребни за делбата.

2. Главни фази на митозата
Митозата се дели на четири главни фази:

• Профаза
• Метафаза
• Анафаза
• Телофаза

По нив следи цитокинеза.

 
3. Профаза 
Во оваа фаза започнува вистинската делба на јадрото.
Главни настани:

• Кондензација на хромозомите
• хроматинот се згуснува
• стануваат видливи хромозоми
• Формација на сестрински хроматиди
• секој хромозом има две идентични хроматиди
• поврзани со центромера
• Движење на центрозомите
• центрозомите се движат кон спротивните полови
• Формирање на митотско вретено
• микротубули од цитоскелетот
• ја контролираат поделбата

 4. Прометафаза (понекогаш се издвојува како посебна фаза)
Во оваа фаза се случуваат многу важни процеси.
Главни настани:

• распаѓање на јадрената мембрана
• микротубулите се прикачуваат на кинетохорите
• хромозомите почнуваат да се движат
• Кинетохор е протеинска структура на центромерата која служи за прикачување на микротубулите.

 5. Метафаза 
Ова е најкарактеристичната фаза на митозата.
Главни карактеристики:

• хромозомите се наредени во метафазна плоча
• се наоѓаат во екваторијалната рамнина на клетката
• сите хромозоми се поврзани со микротубули од двата пола

Ова е и контролна точка на митозата (mitotic checkpoint).
Клетката проверува дали сите хромозоми се правилно прикачени.

 
6. Анафаза 
Ова е најкратката, но многу динамична фаза.
Главни настани:

• Разделување на сестринските хроматиди
• Ензимот сепараза ги разградува протеините што ги држат хроматидите.
• Миграција кон половите
• хроматидите се движат кон спротивните полови
• стануваат самостојни хромозоми
• Издолжување на клетката
• Микротубулите ја издолжуваат клетката.

7. Телофаза 
Ова е завршната фаза на митозата.
Главни процеси:

• хромозомите се декондензираат
• се формира нова јадрена мембрана
• се создава нуклеолус
• митотското вретено се распаѓа

Во оваа фаза веќе постојат две јадра.

 
8. Цитокинеза
Ова не е дел од митозата, но се случува веднаш по неа.
Кај животинските клетки

• се создава контрактилен прстен од актин
• се формира cleavage furrow
• цитоплазмата се дели

Кај растителните клетки:

• се формира cell plate
• од неа се создава нов клеточен ѕид

9. Резултат на митозата
На крајот се добиваат 2 ќеркини клетки
Карактеристики:

• генетски идентични
• ист број хромозоми
• ист генетски материјал

10. Биолошко значење на митозата
Митозата има огромно значење за организмот:
Раст: зголемување на бројот на клетки.
Регенерација: обнова на оштетени ткива.
Одржување на генетска стабилност: сите клетки добиваат идентична ДНК.
Бесполово размножување: кај некои организми (на пример амеби).

 
11. Регулација на митозата
Митозата е строго контролирана од:

• циклини
• циклин-зависни кинази (CDK)
• контролни точки на клеточниот циклус

Ако оваа контрола се наруши → може да се развие канцер.

AI училница по Хумана генетика

Почитувани студенти,

Како и за минатиот предмет така и за Хумана генетика, минатата година ви подготвив АИ асистент за Хумана генетика. Кликнете на линкот и користете ја оваа алатка како дополнителен ресурс за учење по предметот. Секоја ваша забелешка ќе биде добредојдена. Само треба да сакате да ја користите алатката.

Среќно,

Предметен наставник

Осврт кон 3. Меѓународен конгрес по болничка психијатрија во Белград

Почитувани колешки и колеги,

Чувствувам потреба да дадам кус осврт на неодамна одржаниот 3. Меѓународен конгрес по болничка психијатрија, а по повод 165 годишнината од постоењето на Клиниката за психијатриски болести „Д-р Лаза Лазаревиќ“ од Белград. Станува збор за значаен јубилеј кој сведочи за долгогодишната традиција на работа, научно творештво и посветеност кон психијатриската грижа и заштита на пациентите со психијатриски заболувања.

На самиот почеток би сакал да дадам краток осврт на околностите поврзани со моето учество на овој настан. Минатото лето, во август, додека бев на одмор, добив порака преку LinkedIn од колешката д-р Лилјана Симиќ, вработена во оваа установа, со прашање дали би сакал да бидам еден од поканетите предавачи на конгресот. И покрај летниот период и одморите, без двоумење веднаш ја прифатив оваа срдечна покана. Иако лично не се познававме, во претходните години имавме разменето неколку професионални пораки наплатформата LinkedIn. Во оваа пригода сакам јавно да ѝ се заблагодарам за поканата и за нејзината љубезност и поддршка за време на конгресот. Ми претставуваше особена чест да бидам поканет предавач и член на научниот одбор на овој значаен научен собир.

Конгресот се одржа од 3 до 4 март 2026 година во хотел Мона Плаза во Белград, релативно нов и модерен хотел со 4 ѕвездички, отворен во 2019 година, со одлични капшацитети за сместување и храна. Посебно треба да се спомене дека на отворањето салата за состаноци без проблем собра преку 220 учесници, а фасцинираше примената на 5 видеобим проектори. Како гости од странство имаше пет врвни предавачи, а за тоа може да се уверите овде доколку ја погледнете програмата. Посебно би сакал да истакнам дека успеав да издејствувам нашата татковина во програмата да биде наведена со вековното име Македонија, иако првично беше употребено поинакво именување. Благодарен сум на организаторите што со разбирање ги прифатија моите забелешки и ја направија потребната корекција.

Мојата презентација беше на крајот на првиот ден со почеток од 17:50 часот. Насловот беше: Улогата на исхраната во подобрување на цревната микробиота кај аутистичен спектар на нарупување. Иако немам таква обврска, сепак ја ставам на увид на стручната и научната јавност од Македонија. Само кликнете на претходниот линк и ќе ја имате во ПДФ верзија. Бидејќи последен очекувано бројот се редуцираше на 30-тина присутни. Мала група на слушатели, но одбрани луѓе, кои навистина ги интересира науката.

Пред моето доаѓање на конгресот не познавав лично ниту еден од учесниците, но за само два дена имав можност да запознаам повеќе извонредни професионалци со кои се надевам дека ќе се развие и продлабочи научната соработка во иднина. На крајот, сакам да упатам искрена благодарност и до менаџментот на клиниката за топлото гостопримство и одличната организација на овој значаен научен настан.

Раскажувачот

Замена за третото предавање ХГ - 09.03.2026

Почитувани студенти,

Предавањето што го пропуштивме оваа седмица, заради моето учество на конгрес во Белград се закажува за 9 март (понеделник) со почеток во 8:00 часот. Вие треба да сте 15-тина минути порано на договореното место. Важат истите правила како и за редовните предавања и вежби што се одвиваат во вторник. Искрено се надевам дека нема да има некоја виша сила што би ме спречила да дојдам.

Со почит,

Предметен наставник