Унипарентална дисомија

1. Дефиниција

Унипаренталната дизомија (UPD) претставува присуство на два хромозоми или делови од хромозоми од ист родител без присуство на соодветен хромозом од другиот родител. Наместо нормален хетероген генотип (еден хромозом од мајката, еден од таткото), индивидуа добива два хромозоми од истиот родител. Се јавува како редок генетски феномен, но има клиничко значење кога засегнатите хромозоми носат импринтинг гени или рецесивни мутации.

2. Молекуларна основа

UPD може да се јави поради аномалии во мејозата или митозата:

2.1. Трисомија редукција (Trisomy rescue)

Почетно јајце или ембрион има три копии на еден хромозом (трисомија). Една копија се губи случајно → можен е UPD

2.2. Монозомија редукција (Monosomy rescue)

Почетно јајце има само една копија на хромозом. Дупликација на постоечката копија → хомозиготна UPD.

2.3. Гаметска поместеност

Јајце или сперматозоид се нормални, но ембрионот добива две копии од истиот родител.

3. Типови на UPD

3.1. Хомозиготна (изодисомија)

Двата хромозоми се идентични. Ризик од изразување на рецесивни мутации.

3.2. Хетерозиготна (хереродисомична)

Двата хромозоми се различни, но и двата потекнуваат од истиот родител

Појавува се импринтинг нарушување, но не секогаш рецесивна болест.

4. Клучни карактеристики

Генетска аномалија која често е асимптоматска, но може да има клинички значење. Често поврзана со синдроми на импринтинг. Може да резултира со автосомни рецесивни заболувања ако родителот е носител.

5. Клиничко значење

• Рецесивни нарушувања: хомозиготност на рецесивна мутација
• Импринтинг нарушувања: нарушена експресија на родителски специфични гени
• Може да предизвика: растни нарушувања, невролошки проблеми, метаболички нарушувања

6. Примери на болести поврзани со UPD

6.1. Мајчин UPD (maternal UPD)

Prader-Willi синдром (UPD на татков хромозом 15)

Beckwith-Wiedemann синдром (на некои региони на хромозом 11)

6.2. Татков UPD (paternal UPD)

Angelman синдром (UPD на мајчин хромозом 15)

Russell-Silver синдром (UPD на мајчин хромозом 7, ретко)

6.3. Автосомни рецесивни болести

Ако родител е носител, хомозиготна UPD може да ја манифестира болеста

Примери:

• Цистични фиброза (кај хомозиготна UPD на хромозом 7)
• Bloom синдром
• Pompe болест
• Zellweger нарушувања од спектарот
• Tay-Sachs болест

7. Дијагноза

7.1. Молекуларни техники

SNP микрочипови → детекција на региони со унипарентално потекло

Молекуларно генетско тестирање → идентификација на хетерозиготни/хомозиготни региони

Цитогенетика (karyotyping) за детекција на големи аномалии

7.2. Клинички индикатори

Необјаснети рецесивни болести

Синдромски карактеристики на импринтинг.

8. Генетско советување

Потребно е прецизно утврдување на потеклото на хромозомите. Ако е идентификувана хомозиготна UPD: висок ризик од рецесивни болести, Ако е идентификувана импринтинг UPD: ризик од синдроми како Prader-Willi или Angelman.

9. Заклучок

Унипаренталната дизомија е редок, но клинички значаен генетски феномен, кој ја нагласува важноста на: молекуларната дијагностика, разбирањето на импринтинг механизмите, генетското советување за ризикот на потомство. Разбирањето на UPD е клучно за правилна дијагноза на рецесивни болести, синдроми на импринтинг и комплексни наследни пореметувања.