Митоза

Митозата е процес на клеточна делба при кој една соматска (телесна) клетка се дели и создава две генетски идентични ќеркини клетки. Овој процес е основен механизам за:

• раст на организмот
• обновување на ткивата
• замена на оштетени или мртви клетки
• одржување на генетската стабилност

Во митозата бројот на хромозоми останува ист. Ако почетната клетка има 2n хромозоми, и двете нови клетки ќе имаат 2n хромозоми.

 
1. Клеточен циклус 
Митозата е само еден дел од поширокиот клеточен циклус, кој се состои од две главни фази:

 
1.1. Интерфаза
Ова е периодот кога клетката се подготвува за делба. Се дели на три подфази:

• G1 фаза: клетката расте, синтетизира протеини и создава органели.

• S фаза: се врши репликација на ДНК, секој хромозом се удвојува и се формираат две сестрински хроматиди

• G2 фаза: последна подготовка за митоза, проверка на ДНК, синтеза на протеини потребни за делбата.

2. Главни фази на митозата
Митозата се дели на четири главни фази:

• Профаза
• Метафаза
• Анафаза
• Телофаза

По нив следи цитокинеза.

 
3. Профаза 
Во оваа фаза започнува вистинската делба на јадрото.
Главни настани:

• Кондензација на хромозомите
• хроматинот се згуснува
• стануваат видливи хромозоми
• Формација на сестрински хроматиди
• секој хромозом има две идентични хроматиди
• поврзани со центромера
• Движење на центрозомите
• центрозомите се движат кон спротивните полови
• Формирање на митотско вретено
• микротубули од цитоскелетот
• ја контролираат поделбата

 4. Прометафаза (понекогаш се издвојува како посебна фаза)
Во оваа фаза се случуваат многу важни процеси.
Главни настани:

• распаѓање на јадрената мембрана
• микротубулите се прикачуваат на кинетохорите
• хромозомите почнуваат да се движат
• Кинетохор е протеинска структура на центромерата која служи за прикачување на микротубулите.

 5. Метафаза 
Ова е најкарактеристичната фаза на митозата.
Главни карактеристики:

• хромозомите се наредени во метафазна плоча
• се наоѓаат во екваторијалната рамнина на клетката
• сите хромозоми се поврзани со микротубули од двата пола

Ова е и контролна точка на митозата (mitotic checkpoint).
Клетката проверува дали сите хромозоми се правилно прикачени.

 
6. Анафаза 
Ова е најкратката, но многу динамична фаза.
Главни настани:

• Разделување на сестринските хроматиди
• Ензимот сепараза ги разградува протеините што ги држат хроматидите.
• Миграција кон половите
• хроматидите се движат кон спротивните полови
• стануваат самостојни хромозоми
• Издолжување на клетката
• Микротубулите ја издолжуваат клетката.

7. Телофаза 
Ова е завршната фаза на митозата.
Главни процеси:

• хромозомите се декондензираат
• се формира нова јадрена мембрана
• се создава нуклеолус
• митотското вретено се распаѓа

Во оваа фаза веќе постојат две јадра.

 
8. Цитокинеза
Ова не е дел од митозата, но се случува веднаш по неа.
Кај животинските клетки

• се создава контрактилен прстен од актин
• се формира cleavage furrow
• цитоплазмата се дели

Кај растителните клетки:

• се формира cell plate
• од неа се создава нов клеточен ѕид

9. Резултат на митозата
На крајот се добиваат 2 ќеркини клетки
Карактеристики:

• генетски идентични
• ист број хромозоми
• ист генетски материјал

10. Биолошко значење на митозата
Митозата има огромно значење за организмот:
Раст: зголемување на бројот на клетки.
Регенерација: обнова на оштетени ткива.
Одржување на генетска стабилност: сите клетки добиваат идентична ДНК.
Бесполово размножување: кај некои организми (на пример амеби).

 
11. Регулација на митозата
Митозата е строго контролирана од:

• циклини
• циклин-зависни кинази (CDK)
• контролни точки на клеточниот циклус

Ако оваа контрола се наруши → може да се развие канцер.