Транслокација

1. Дефиниција

Транслокацијата претставува структурна хромозомска аберација при која сегменти од еден хромозом се пренесуваат на друг хромозом, најчесто помеѓу нехомологни хромозоми. Во зависност од тоа дали има губење/добивање на генетски материјал, транслокациите може да бидат: балансирани и небалансирани.

2. Механизам на настанување

Транслокациите настануваат како резултат на: двојни прекини на ДНК, неправилна репарација на хромозомите, грешки при мејотска рекомбинација.

3. Типови на транслокации

3.1 Реципрочна транслокација

Размена на сегменти помеѓу два нехомологни хромозома. Обично балансирана. Носителите најчесто се фенотипски нормални.

3.2 Робертсонова транслокација

Се јавува помеѓу акроцентрични хромозоми (13, 14, 15, 21, 22). Два хромозома се спојуваат во еден. Често поврзана со Down syndrome (транслокациски тип).

3.3 Небалансирана транслокација

Губење или дупликација на генетски материјал доведува до вродени аномалии и интелектуална попреченост.

4. Генетски последици

4.1 Кај балансирани носители нормален фенотип, но зголемен ризик за: спонтани абортуси, потомство со аберации.

4.2 Кај небалансирани форми клинички манифестации: развојни нарушувања, малформации, интелектуална попреченост.

5. Мејоза и транслокации

5.1 Формирање на квадривалент

При спарување на хромозомите се создава крстовидна структура квадривалент

5.2 Типови на сегрегација

• алтернативна → нормални или балансирани гамети
• соседна (adjacent) → небалансирани гамети

Ова објаснува зошто носителите имаат репродуктивни проблеми.

6. Клиничко значење

6.1 Репродуктивна медицина

• инфертилитет
• повторливи абортуси

6.2 Педијатрија

• вродени аномалии
• развојни доцнења

6.3 Онкологија

Транслокациите играат клучна улога кај малигни заболувања: хронична миелоидна леукемија, Philadelphia chromosome (t(9;22)).

7. Дијагностика

7.1 Цитогенетика кариотипизација

7.2 Молекуларни техники Fluorescence in situ hybridization (FISH), PCR, NGS, array CGH.

8. Генетско советување

Процена на ризик за потомство, анализа на родослов, пренатална дијагностика.

9. Заклучок

Хромозомските транслокации претставуваат важна група структурни аберации кои, иако често се балансирани кај носителите, имаат значајно влијание врз репродуктивното здравје и ризикот за потомство. Тие играат клучна улога не само во наследните нарушувања, туку и во патогенезата на многу малигни заболувања.