Делецијата е структурна хромозомска аберација при која доаѓа до губење на дел од хромозомот, односно отсуство на одреден сегмент од ДНК. Ова доведува до губење на еден или повеќе гени, што може да има значајни фенотипски последици.
Класификација на делеции
1. Според позицијата
Терминална делеција → се губи крајниот дел од хромозомот
Интерстицијална (интеркаларирана) делеција → се губи средишен сегмент, а преостанатите делови повторно се спојуваат
2. Според големината
Микроделеции → многу мали, не се видливи со класична кариотипизација
Макроделеции → поголеми, видливи со светлосен микроскоп
1. Според позицијата
Терминална делеција → се губи крајниот дел од хромозомот
Интерстицијална (интеркаларирана) делеција → се губи средишен сегмент, а преостанатите делови повторно се спојуваат
2. Според големината
Микроделеции → многу мали, не се видливи со класична кариотипизација
Макроделеции → поголеми, видливи со светлосен микроскоп
Механизми на настанување
Делециите најчесто настануваат како резултат на:
Генетски последици
Губењето на генетски материјал води до:
1. Хаплоинсуфициенција
Кога една копија од ген не е доволна за нормална функција.
2. Псевдодоминантност
Рецесивен алел може да се изрази поради губење на доминантниот.
3. Леталност
Големи делеции често се несоодветни со живот.
Примери на заболувања поврзани со делеции
Синдром на Cri-du-chat
→ делеција на краткото рамо на хромозом 5 (5p-)
→ карактеристичен „мачкин плач“, интелектуална попреченост
DiGeorge синдром
→ микроделеција на хромозом 22
→ срцеви мани, имунодефициенција
Williams синдром
→ карактеристичен фенотип и социјално однесување
Делециите најчесто настануваат како резултат на:
- Грешки при мејоза (нееднакво кросинговер)
- ДНК двојни прекини и неправилна репарација
- Изложеност на мутагени фактори (зрачење, хемикалии)
Генетски последици
Губењето на генетски материјал води до:
1. Хаплоинсуфициенција
Кога една копија од ген не е доволна за нормална функција.
2. Псевдодоминантност
Рецесивен алел може да се изрази поради губење на доминантниот.
3. Леталност
Големи делеции често се несоодветни со живот.
Примери на заболувања поврзани со делеции
Синдром на Cri-du-chat
→ делеција на краткото рамо на хромозом 5 (5p-)
→ карактеристичен „мачкин плач“, интелектуална попреченост
DiGeorge синдром
→ микроделеција на хромозом 22
→ срцеви мани, имунодефициенција
Williams синдром
→ карактеристичен фенотип и социјално однесување
2. Методи за детекција
1. Кариотипизација
Детектира големи делеции со ограничена резолуција
2. Fluorescence in situ hybridization открива специфични микроделеции
3. Array-CGH има висока резолуција за детекција на мали копи-број варијации
4. NGS (Next-Generation Sequencing) прави прецизна анализа на геномот
1. Кариотипизација
Детектира големи делеции со ограничена резолуција
2. Fluorescence in situ hybridization открива специфични микроделеции
3. Array-CGH има висока резолуција за детекција на мали копи-број варијации
4. NGS (Next-Generation Sequencing) прави прецизна анализа на геномот
3. Клиничко значење
Делециите имаат големо значење во:
Делециите имаат големо значење во:
- Пренатална дијагностика
- Онкологија (губење на тумор-супресор гени)
- Невроразвојни нарушувања
- Ретки генетски синдроми
4. Заклучок
Делецијата на хромозом претставува сериозна генетска промена со потенцијално тешки последици. Нејзиниот ефект зависи од:
Делецијата на хромозом претставува сериозна генетска промена со потенцијално тешки последици. Нејзиниот ефект зависи од:
- големината на изгубениот сегмент
- функцијата на засегнатите гени
- времето на настанување
No comments:
Post a Comment