Ангелман синдромот претставува ретко, генетско невроразвојно нарушување кое се карактеризира со тешка интелектуална попреченост, нарушен говор, атаксија, епилепсија и карактеристично однесување со чести насмевки и смеа. Првпат е опишан од педијатарот Harry Angelman во 1965 година.
1. Дефиниција
Ангелман синдромот е геномско импринтирачко нарушување, кое настанува поради губиток на функцијата на мајчиниот алел на генот UBE3A во регијата 15q11–q13 на хромозомот 15.
2. Етиологија и генетика
Главниот ген поврзан со синдромот е: UBE3A ген – кодира протеин (E3 убиквитин лигаза) важен за деградација на протеини во невроните. Механизми на настанување: делеција на мајчиниот хромозом 15 (најчеста, ~70%), патернална унипарентална дисомија (UPD) (~2–5%), импринтинг дефект (~2–4%), мутации во UBE3A (~10%).
Во мозокот, активен е само мајчиниот алел → затоа губитокот на мајчиниот ген е критичен.
3. Епидемиологија
Инциденција: ~1:12.000–20.000 живородени. Подеднакво кај машки и женски. Често недијагностициран во рана возраст.
4. Патофизиологија
Недостатокот на UBE3A доведува до: нарушена синаптичка пластичност, акумулација на протеини во невроните и дисфункција на невронални мрежи. Особено се засегнати хипокампус и церебелум.
5. Клиничка слика
5.1 Ран развој (0–12 месеци).
Нормален при раѓање. Доцнење во моторен развој, хипотонија.
5.2 Карактеристични симптоми (по 1 година)
Невролошки: тешка интелектуална попреченост, отсуство или минимален говор, атаксија (нестабилно одење), тремор. Однесување: чести насмевки и смеа, хиперактивност, зголемена возбудливост. Епилепсија: напади кај >80% од пациентите. Почеток: 1–3 години.
5.3 Физички карактеристики
Микроцефалија (по 2 година), широка уста, истакнати заби, прогнатизам, хипопигментација (кај делеции).
5.4 Други симптоми
Нарушен сон, сколиоза, гастроинтестинални проблеми.
6. Дијагноза
6.1 Клиничка дијагноза
Се базира на: типичен фенотип, невролошки симптоми, однесување
6.2 Генетска дијагностика
Метилациски тест (прв избор), FISH / MLPA, DNA секвенционирање на UBE3A.
6.3 EEG
Карактеристичен образец (високоамплитудни бавни бранови).
7. Диференцијална дијагноза
- Аутистичен спектар на нарушување
- Rett syndrome
- Prader-Willi syndrome
Особено важно: Prader-Willi синдромот е поврзан со истата регија, но со губиток на татковиот алел.
8. Терапија
Не постои каузална терапија → третманот е симптоматски.
8.1 Невролошки третман: антиепилептични лекови, следење на EEG.
8.2 Рехабилитација: физикална терапија, окупациона терапија, логопедски третман.
8.3 Однесување и поддршка: бихејвиорална терапија, структурирана средина.
8.4 Други мерки: контрола на сон, ортопедска грижа.
9. Прогноза
Животниот век е приближно нормален. Тешка зависност во текот на животот. Подобрување на моторните способности со возраст.
10. Генетско советување
Ризик варира според механизмот. Делеции → низок ризик за повторување. UBE3A мутации → поголем ризик. Пренатална дијагноза е можна.
11. Заклучок
Ангелман синдромот е комплексно невроразвојно нарушување со карактеристичен клинички фенотип. Раното препознавање, генетската потврда и мултидисциплинарниот третман се клучни за подобрување на функционалниот исход и квалитетот на животот.
