Ангелман синдром

Ангелман синдромот претставува ретко, генетско невроразвојно нарушување кое се карактеризира со тешка интелектуална попреченост, нарушен говор, атаксија, епилепсија и карактеристично однесување со чести насмевки и смеа. Првпат е опишан од педијатарот Harry Angelman во 1965 година.

1. Дефиниција

Ангелман синдромот е геномско импринтирачко нарушување, кое настанува поради губиток на функцијата на мајчиниот алел на генот UBE3A во регијата 15q11–q13 на хромозомот 15.

2. Етиологија и генетика

Главниот ген поврзан со синдромот е: UBE3A ген – кодира протеин (E3 убиквитин лигаза) важен за деградација на протеини во невроните. Механизми на настанување: делеција на мајчиниот хромозом 15 (најчеста, ~70%), патернална унипарентална дисомија (UPD) (~2–5%), импринтинг дефект (~2–4%), мутации во UBE3A (~10%).

Во мозокот, активен е само мајчиниот алел → затоа губитокот на мајчиниот ген е критичен.

3. Епидемиологија

Инциденција: ~1:12.000–20.000 живородени. Подеднакво кај машки и женски. Често недијагностициран во рана возраст.

4. Патофизиологија

Недостатокот на UBE3A доведува до: нарушена синаптичка пластичност, акумулација на протеини во невроните и дисфункција на невронални мрежи. Особено се засегнати хипокампус и церебелум.

5. Клиничка слика

5.1 Ран развој (0–12 месеци). 

Нормален при раѓање. Доцнење во моторен развој, хипотонија.

5.2 Карактеристични симптоми (по 1 година)

Невролошки: тешка интелектуална попреченост, отсуство или минимален говор, атаксија (нестабилно одење), тремор. Однесување: чести насмевки и смеа, хиперактивност, зголемена возбудливост. Епилепсија: напади кај >80% од пациентите. Почеток: 1–3 години.

5.3 Физички карактеристики

Микроцефалија (по 2 година), широка уста, истакнати заби, прогнатизам, хипопигментација (кај делеции).

5.4 Други симптоми

Нарушен сон, сколиоза, гастроинтестинални проблеми.

6. Дијагноза

6.1 Клиничка дијагноза

Се базира на: типичен фенотип, невролошки симптоми, однесување

6.2 Генетска дијагностика

Метилациски тест (прв избор), FISH / MLPA, DNA секвенционирање на UBE3A.

6.3 EEG

Карактеристичен образец (високоамплитудни бавни бранови).

7. Диференцијална дијагноза

• Аутистичен спектар на нарушување
• Rett syndrome
• Prader-Willi syndrome

Особено важно: Prader-Willi синдромот е поврзан со истата регија, но со губиток на татковиот алел.

8. Терапија 

Не постои каузална терапија → третманот е симптоматски.

8.1 Невролошки третман: антиепилептични лекови, следење на EEG.

8.2 Рехабилитација: физикална терапија, окупациона терапија, логопедски третман.

8.3 Однесување и поддршка: бихејвиорална терапија, структурирана средина.

8.4 Други мерки: контрола на сон, ортопедска грижа.

9. Прогноза

Животниот век е приближно нормален. Тешка зависност во текот на животот. Подобрување на моторните способности со возраст.

10. Генетско советување

Ризик варира според механизмот. Делеции → низок ризик за повторување. UBE3A мутации → поголем ризик. Пренатална дијагноза е можна.

11. Заклучок

Ангелман синдромот е комплексно невроразвојно нарушување со карактеристичен клинички фенотип. Раното препознавање, генетската потврда и мултидисциплинарниот третман се клучни за подобрување на функционалниот исход и квалитетот на животот.