Гликогенози

Гликогенозите претставуваат хетерогена група на наследни метаболички болести кои се карактеризираат со нарушувања во синтезата или разградбата на гликогенот. Тие се класифицираат како вродени грешки на метаболизмот со значајни клинички и патофизиолошки импликации.

1. Дефиниција и општи карактеристики

Гликогенозите се генетски заболувања предизвикани од дефицит на ензими вклучени во метаболизмот на гликогенот. Како резултат на тоа, гликогенот се акумулира во ткивата или има нарушена негова мобилизација. Се јавува енергетски дефицит. Најчесто засегнати органи се: црн дроб, мускули и срце.

2. Биохемиски основи

Гликогенот е складишна форма на глукоза. Неговиот метаболизам вклучува два процеса:

1. Гликогенеза (синтеза) глукоза → гликоген

2. Гликогенолиза (разградба) гликоген → глукоза

Ензимски дефект во било кој чекор води до: акумулација на абнормален гликоген, или неможност за ослободување на глукоза.

3. Генетика и наследување

Најчесто автосомно рецесивно, ретко X-врзано

Мутациите доведуваат до: намалена активност на ензим, структурно абнормален ензим.

4. Класификација (најважни типови)

Тип I – Von Gierke болест дефект: глукоза-6-фосфатаза, орган: црн дроб

Карактеристики: тешка хипогликемија, хепатомегалија, лактацидоза

Тип II – Pompe болест дефект: лизозомална кисела α-глукозидаза, орган: срце, мускули

Карактеристики: кардиомегалија, мускулна слабост, често фатална во детство.

Тип III – Cori болест дефект: дебранчинг ензим, орган: црн дроб и мускули.

Карактеристики: умерена хипогликемија, хепатомегалија.

Тип IV – Andersen болест дефект: branching ензим

Карактеристики: абнормален гликоген, цироза на црн дроб.

Тип V – McArdle болест дефект: мускулна гликоген фосфорилаза

Карактеристики: мускулни болки при вежбање, „second wind“ феномен

Тип VI – Hers болест дефект: хепатална фосфорилаза

Карактеристики: блага хипогликемија, хепатомегалија.

5. Патофизиологија

Гликогенозите доведуваат до две главни состојби:

1. Акумулација на гликоген: органска дисфункција, зголемување на органите (хепатомегалија, кардиомегалија).

2. Енергетски дефицит особено во: мозок и мускули.

6. Клиничка слика

Зависи од типот, но најчесто:

Хепатални форми: хипогликемија, хепатомегалија, забавен раст.

Мускулни форми: слабост, грчеви, нетолеранција на напор.

Кардијални форми: кардиомегалија, срцева слабост.

7. Дијагностика

1. Лабораториски анализи: гликоза, лактат, липиди.

2. Ензимски тестови активност на специфичен ензим

3. Генетска анализа потврда на мутација

4. Биопсија акумулација на гликоген

8. Терапија

1. Диететски пристап: чести оброци, ноќно хранење, суров пченкарен скроб (континуирано ослободување на глукоза).

2. Ензимска терапија кај Pompe болест

3. Симптоматска терапија третман на компликации

9. Прогноза

Врарира според типот некои форми се благи, други се животозагрозувачки

10. Значење за хумана генетика

Гликогенозите се важни бидејќи: демонстрираат улога на ензимите во енергетскиот метаболизам,

покажуваат орган-специфичност на генетските болести. Тие се пример за генотип–фенотип корелација.

11. Заклучок

Гликогенозите претставуваат сложена група на наследни метаболички нарушувања со различна клиничка презентација и тежина. Разбирањето на нивната биохемиска и генетска основа е клучно за правилна дијагноза, третман и генетско советување. Напредокот во молекуларната медицина овозможува подобра прогноза, особено кај одредени форми како Pompe болеста.