Bardet–Biedl синдромот е ретко, мултисистемско, генетско заболување од групата на цилиопатии, кое се карактеризира со комбинација на ретинална дистрофија, дебелина, полидактилија, бубрежни аномалии и когнитивни/развојни нарушувања. Се смета за една од најважните синдромски причини за наследно слепило и системска инвалидност.
1. Дефиниција
BBS е автозомно рецесивно заболување предизвикано од дефекти во протеини поврзани со функцијата на примарните цилии, кои се клучни за клеточна сигнализација, развој и ткивна хомеостаза.
2. Епидемиологија
Преваленција: ~1:100.000 до 1:160.000. Почест во популации со консангвинитет. Ретка, но клинички препознатлива состојба.
3. Етиологија и генетика
BBS е генетски хетерогена болест. Главни гени: BBS1 (најчест), BBS2, BBS4, BBS10, BBS12.
Начин на наследувањето е автозомно рецесивно наследување.
BBS спаѓа во групата цилиопатии, каде што нарушената функција на примарните цилии доведува до: дефекти во сигнални патишта, нарушен ембрионален развој, мултисистемско зафаќање.
4. Патогенеза
Дефектите во BBS протеините доведуваат до нарушен транспорт во примарните цилии, абнормална сигнализација (Hedgehog, Wnt), нарушен развој на: ретина, бубрези, мозок, екстремитети.
5. Клиничка слика
BBS има широк спектар на клинички манифестации.
1. Окуларни манифестации: Retinitis pigmentosa ноќно слепило, прогресивна загуба на периферниот вид, тунелски вид, слепило во адолесценција или рана зрелост.
2. Дебелина (обезност): започнува во рано детство, често тешка и резистентна на диета поврзана со хипоталамичка дисрегулација.
3. Полидактилија: постаксијална (најчесто), присутна при раѓање, често на раце и/или нозе.
4. Бубрежни абнормалности: структурни малформации, нефункционални цисти, прогресивна бубрежна инсуфициенција. Ова е главна причина за морбидитет и морталитет.
5. Когнитивни и развојни нарушувања: лесна до умерена интелектуална попреченост, задоцнет говор, проблеми со учење и внимание.
6. Генитоуринарни и ендокрини нарушувања хипогонадизам кај мажи, хормонални дисбаланси, инфертилитет.
6. Дијагноза
Дијагнозата е клиничка и генетска.
Клинички критериуми: се комбинација од: ретинална дистрофија, полидактилија, дебелина, бубрежни абнормалности.
Офталмолошки тестови: фундоскопија, OCT, ERG (намалена ретинална функција).
Генетско тестирање: BBS ген панели, WES (whole exome sequencing).
7. Диференцијална дијагноза
- Alström syndrome
- Usher syndrome
- Други цилиопатии
8. Третман
Нема каузален лек → третманот е симптоматски и мултидисциплинарен.
1. Офталмолошка грижа: визуелни помагала, рехабилитација за слабовидни, следење на прогресија.
2. Контрола на дебелина: диета, физичка активност, ендокринолошки пристап.
3. Бубрежна функција: редовен нефролошки мониторинг, третман на бубрежна инсуфициенција, дијализа/трансплантација (во напредни случаи).
4. Хирургија: корекција на полидактилија.
5.Образовна и психосоцијална поддршка: специјална едукација, логопедска терапија, психолошка поддршка.
9. Прогноза
Прогресивна болест со варијабилна тежина. Главни фактори: бубрежна функција, степен на ретинална дегенерација.
10. Генетско советување
Автозомно рецесивно наследување со 25% ризик за секое дете. Важно кај фамилии со консангвинитет, можност за пренатална дијагностика.
11. Заклучок
Bardet–Biedl синдромот е комплексно мултисистемско генетско заболување од групата на цилиопатии, со значајно влијание врз видот, метаболизмот, бубрежната функција и невроразвојот. Раната дијагноза и мултидисциплинарниот пристап се клучни за: забавување на прогресијата, подобрување на квалитетот на живот и превенција на бубрежна инсуфициенција.
No comments:
Post a Comment