Хомоцистинурија

Хомоцистинуријата претставува група на наследни метаболни нарушувања кои се карактеризираат со акумулација на аминокиселината хомоцистеин во крвта и нејзино излачување во урината. Најчеста и клинички најзначајна форма е дефицитот на ензимот цистатионин-β-синтетаза (CBS).

1. Дефиниција и класификација

Хомоцистинуријата е автозомно-рецесивно заболување кое се должи на нарушен метаболизам на метионин и хомоцистеин.

Главни форми:

Класична хомоцистинурија (CBS дефицит)

Дефекти во реметилација: дефицит на метионин синтетаза, дефицит на метилен-тетрахидрофолат редуктаза (MTHFR). Нарушувања поврзани со метаболизмот на витамин Б12.

2. Биохемија и метаболизам

Хомоцистеин е интермедиерен продукт во метаболизмот на метионин. Тој може да оди по два патишта:

2.1 Транссулфурација: Хомоцистеин → цистатионин → цистеин (ензим: CBS, кофактор: витамин Б6).

2.2 Реметилација: Хомоцистеин → метионин (ензими: метионин синтаза, MTHFR; кофактори: витамин Б12 и фолна киселина).

Кај класичната форма: ↓ CBS активност, ↑ хомоцистеин, ↑ метионин.

3. Етиологија и генетика

Ген: CBS (chromosome 21). Наследување: автозомно-рецесивно. Постојат повеќе мутации со различна тежина.

4. Епидемиологија

Инциденција: ~1:200.000–300.000. Почеста во одредени популации (на пр. Ирска, Блискиот Исток).

5. Патофизиологија

Акумулацијата на хомоцистеин доведува до: токсичност врз ендотелот → тромбози, нарушена структура на колаген → слабост на сврзно ткиво, невротоксичност → интелектуална попреченост. Хомоцистеин делува како прооксидант и ја зголемува коагулабилноста на крвта.

6. Клиничка слика

Симптомите најчесто се јавуваат во детството, но може да варираат.

6.1 Офталмолошки: ектопија на леќа (надолу и медијално), миопија, глауком.

6.2 Скелетни: Марфаноиден хабитус, долги екстремитети, остеопороза, сколиоза. Често наликува на Marfan syndrome, но со различна етиологија.

6.3 Невролошки: интелектуална попреченост, конвулзии, психијатриски симптоми.

6.4 Васкуларни: тромбози (артериски и венски), емболии, мозочен удар. Ова е најсериозната компликација и водечка причина за смрт.

7. Дијагноза

7.1 Скрининг: неонатален скрининг (во некои земји).

7.2 Лабораториски наоди: ↑ хомоцистеин во плазма, ↑ метионин (кај CBS дефицит), ↓ цистеин

7.3 Генетско тестирање: потврда на мутации во CBS.

7.4 Други испитувања: офталмолошки преглед, дензитометрија (коскена густина).

8. Диференцијална дијагноза

• Marfan syndrome
• Ehlers-Danlos syndrome
• Други метаболни болести

9. Терапија

Третманот зависи од формата и чувствителноста на витамин Б6.

9.1 Витаминска терапија: Витамин Б6 (пиридоксин), Фолна киселина, Витамин Б12.

9.2 Диететски мерки: ограничување на метионин, специјални диети.

9.3 Бетаин го стимулира реметилациониот пат.

9.4 Антитромботска профилакса: кај ризични пациенти.

10. Прогноза

Рана дијагноза → добра прогноза. Нелекувани пациенти → висок ризик за тромбози и инвалидитет.

11. Генетско советување

25% ризик за потомство. Пренатална дијагноза е можна. Скрининг на браќа/сестри.

12. Заклучок

Хомоцистинуријата е сериозно, но лечливо метаболно заболување ако се дијагностицира рано. Најзначајна клиничка карактеристика е зголемениот ризик за тромбоемболиски компликации, што ја прави оваа болест клучна во диференцијалната дијагноза кај деца со марфаноиден фенотип и невролошки нарушувања.