Галактоземија

Галактоземијата претставува класична наследна метаболичка болест која спаѓа во групата на вродени грешки на метаболизмот на јаглехидрати. Таа е особено значајна поради тешките клинички последици доколку не се дијагностицира и третира рано.

1. Дефиниција и етиологија

Галактоземија е автосомно-рецесивно заболување кое настанува поради дефект во ензимите одговорни за метаболизмот на галактозата — шеќер кој се добива со разградба на лактозата (млечен шеќер). Најчеста форма е: дефицит на галактоза-1-фосфат уридилтрансфераза (GALT)

Поретко: дефицит на галактокиназа (GALK), дефицит на UDP-галактоза-4-епимераза (GALE).

2. Биохемиски механизам

Нормален пат: Лактоза → Галактоза → Галактоза-1-фосфат → (GALT) → Глукоза-1-фосфат

Кај галактоземија: дефект во GALT → блокада на метаболизмот

акумулација на: галактоза, галактоза-1-фосфат, галактитол. Овие супстанции се токсични за клетките.

3. Патофизиологија

Акумулираните метаболити доведуваат до:

1. Хепатотоксичност оштетување на црниот дроб, хепатомегалија

2. Невротоксичност оштетување на мозокот, интелектуална попреченост

3. Окуларни ефекти галактитол → акумулација во леќата, појава на катаракта

4. Ренални и системски ефекти метаболична дисфункција, нарушена хомеостаза

4. Генетика и наследување

автосомно-рецесивно наследување, ген: GALT (хромозом 9)

Генотип–фенотип варијација: класична (тешка) форма, благи варијанти.

5. Епидемиологија

~1:30.000 – 1:60.000 новороденчиња, варира по популација

6. Клиничка слика

Неонатален период (по внес на млеко), повраќање, дијареја, летаргија.

Тешки симптоми: жолтица, хепатомегалија, хипогликемија, сепса (често со E. coli)

Долгорочни компликации: катаракта, интелектуална попреченост, нарушувања во говор и развој

7. Дијагностика

1. Неонатален скрининг: рано откривање

2. Биохемиски тестови: зголемена галактоза во крв, галактоза-1-фосфат

3. Ензимска анализа, намалена GALT активност

4. Генетска анализа: потврда на мутации

8. Терапија

1. Диететски третман (основа): елиминација на галактоза и лактоза, без млеко и млечни производи.

2. Рана интервенција: спречување на компликации

3. Следење: редовни контроли, развојна поддршка

И покрај диета, може да има: когнитивни проблеми, репродуктивни нарушувања.

9. Прогноза

Добра ако се дијагностицира рано, сериозни последици ако не се третира.

10. Значење за хумана генетика

Галактоземијата е важен пример за: врска помеѓу ензимски дефект и токсичност, значење на неонатален скрининг, успешна превенција преку диета.

11. Заклучок

Галактоземијата е сериозно, но потенцијално контролирано наследно заболување. Раното откривање и соодветниот диететски третман се клучни за спречување на тешки компликации. Таа претставува важен модел за разбирање на метаболичките болести во хуманата генетика и ја нагласува важноста на превентивната медицина.