Lesch-Nyhan синдром

Lesch-Nyhan синдром претставува редок, но клинички и едукативно многу значаен наследен метаболички нарушувачки синдром. Тој е класичен пример за дефект во пуринскиот метаболизам и јасно ја демонстрира поврзаноста помеѓу ензимски дефицит, биохемиски нарушувања и специфичен невролошко-бихејвиорален фенотип.

1. Дефиниција и етиологија

Lesch-Nyhan синдромот е X-сврзано рецесивно заболување предизвикано од мутации во генот HPRT1, кој кодира за ензимот хипоксантин-гавнин фосфорибозилтрансфераза (HGPRT).

Последица: целосен или скоро целосен недостаток на HGPRT, нарушување на рециклирањето на пурините.

2. Биохемиски механизам

HGPRT има клучна улога во пуринскиот пат:

• хипоксантин → инозин монофосфат (IMP)
• гванин → гуанозин монофосфат (GMP)

Кај синдромот: патот е блокиран, пурините се разградуваат → зголемено создавање на урична киселина, се зголемува de novo синтеза на пурини. Резултат: хиперурикемија.

3. Патофизиологија

1. Метаболички ефекти: зголемена урична киселина → кристализација со појава на гихт и нефролитијаза

2. Невролошки ефекти: точниот механизам не е целосно разјаснет, но вклучува: нарушување на допаминергичниот систем, дисфункција на базалните ганглии.

3. Бихејвиорални симптоми: најкарактеристичен аспект: самоповредување.

4. Генетика и наследување

X-сврзано рецесивно наследување, најчесто заболуваат машки деца, а жените се носители.

Генот е HPRT1 (X хромозом).

5. Епидемиологија

Ретка болест (~1:380.000 живородени)

6. Клиничка слика

Рано детство (3–6 месеци): доцнење во моторен развој, хипотонија.

Подоцна: дистонија, хореоатетоидни движења и спастичност.

7. Невролошки карактеристики

Тешка интелектуална попреченост, нарушена координација.

Метаболички симптоми: хиперурикемија, „портокалови кристали“ во пелени (урати).

Бихејвиорални симптоми: гризење на усни и прсти, самоповредување и агресивно однесување.

8. Дијагностика

1. Биохемиска: зголемена урична киселина во крв и урина

2. Ензимска: намалена или отсутна HGPRT активност

3. Генетска: мутација во HPRT1.

9. Терапија

1. Контрола на хиперурикемија

алопуринол → инхибира ксантин оксидаза не ги подобрува невролошките симптоми

2. Невролошка и бихејвиорална терапија

медикаменти (за дистонија), бихејвиорална терапија, физикална терапија

3. Превенција на самоповредување

заштитни мерки, стоматолошки интервенции (во тешки случаи)

10. Прогноза

Хронично и тешко заболување, намален квалитет на живот, животниот век може да биде скратен.

11. Значење за хумана генетика

Lesch-Nyhan синдромот е важен затоа што: демонстрира врска помеѓу метаболизам и однесување, е пример за X-сврзано наследување, покажува ефект на ензимски дефицит врз мозокот.

12. Заклучок

Lesch-Nyhan синдромот претставува комплексна наследна болест која ги комбинира метаболичките, невролошките и бихејвиоралните аспекти. Тој е уникатен поради специфичниот фенотип на самоповредување и служи како важен модел за проучување на улогата на пуринскиот метаболизам во функцијата на централниот нервен систем. Раната дијагноза и мултидисциплинарниот пристап се клучни за подобрување на грижата за пациентите.