Конгениталниот страбизам претставува нарушување на паралелноста на визуелните оски на очите кое се јавува при раѓање или во првите 6 месеци од животот. Се карактеризира со постојано или интермитентно девијација на едното око во однос на фиксирачкото око и претставува важна причина за развој на амблиопија (мрзливо око) и нарушен бинокуларен вид.
1. Дефиниција и класификација
Страбизмот е состојба во која постои дезалигнираност на очите, при што визуелните оски не се насочени кон истиот објект.
Според време на појава:
- Конгенитален (инфантилен) страбизам – до 6 месеци
- Стекнат страбизам – по 6 месеци
Според насока на девијација:
- Езотропија – конвергентен (око навнатре)
- Езотропија инфантилна форма
- Езотропија акомодативна
- Езотропија паретична
- Езотропија (егзотропија) – дивергентен (око нанадвор)
- Хипертропија – вертикална девијација нагоре
- Хипотропија – надолу
2. Епидемиологија
Преваленција: 1–4% од децата. Инфантилната езотропија е најчеста форма. Често се јавува во првите 3–6 месеци.
3. Етиологија
Конгениталниот страбизам е мултифакторска состојба:
1. Невролошки фактори: нарушена контрола на окуломоторните јадра, незрела координација на очните мускули.
2. Мускулни фактори: дисбаланс на екстраокуларните мускули, абнормална инервација.
3. Генетски фактори: фамилијарна предиспозиција, полигенско наследување.
4. Сензорни фактори: нарушен вид (катаракта, ретинални болести)
4. Патогенеза
Нормалниот бинокуларен вид зависи од паралелно поставени очи, нормална ретинална стимулација и интеграција во визуелниот кортекс. Кај страбизам се јавува супресија на сликата од девирантното око, нарушен развој на бинокуларна фузија и ризик за амблиопија.
5. Клиничка слика
1. Главни знаци: видлива девијација на едното око, нема стабилна фиксација, асиметрично гледање.
2. Придружни симптоми: намалена визуелна острина, амблиопија, нистагмус (во некои случаи).
3. Инфантилна езотропија: голем агол на девијација, рано појавување, често алтернирачко фиксирање.
6. Дијагноза
1. Клинички преглед: Hirschberg тест, Cover-uncover тест, Alternate cover тест.
2. Офталмолошка процена: рефракција (циклоплегична), проверка на визуелна острина
3. Дополнителни тестови: проценка на бинокуларен вид, проценка на амблиопија.
7. Диференцијална дијагноза
- Конгенитална катаракта
- Псевдострабизам (епикантус)
- Ретинобластом
8. Третман
Третманот е мултидисциплинарен и индивидуализиран.
1. Оптичка корекција: очила (корекција на рефрактивни грешки), намалување на акомодативен спазам
2. Терапија на амблиопија: оклузија (patching), пенализација.
3. Ортоптички вежби: подобрување на фузија, тренинг на бинокуларен вид.
4. Хируршки третман: корекција на екстраокуларни мускули, се изведува кај големи и стабилни девијации.
9. Компликации
Амблиопија (најчеста), постојан губиток на бинокуларен вид, стерео слепило.
10. Прогноза
Зависи од: рана дијагноза, навремен третман и степен на амблиопија.
Ран третман → добар функционален исход.
Генетско и семејно советување: семејна предиспозиција, ризик кај браќа и сестри, важност на рано скринирање.
11. Заклучок
Конгениталниот страбизам е честа детска офталмолошка состојба која може да доведе до сериозни функционални нарушувања ако не се третира навреме. Раната дијагноза, корекција на рефракција и терапија на амблиопија се клучни за зачувување на визуелниот развој и бинокуларната функција.
