Акцискиот потенцијал претставува брза, краткотрајна промена на електричниот потенцијал на мембраната на нервната или мускулната клетка, која настанува како резултат на координирано движење на јоните низ клеточната мембрана. Тоа е основниот електричен сигнал со кој нервните клетки (невроните) комуницираат меѓусебно и со другите клетки во организмот.
1. Мембрански потенцијал во мирување
Во мирување, клеточната мембрана има разлика во електричниот потенцијал меѓу внатрешноста и надворешноста. Внатрешноста е негативно наелектризирана (околу –70 mV).
Оваа состојба се одржува благодарение на натриум-калиумовата пумпа, која постојано исфрла 3 Na⁺ јони надвор и внесува 2 K⁺ јони внатре.
Мембраната во мирување е пропустлива повеќе за K⁺ отколку за Na⁺, што ја одржува внатрешноста негативна.
2. Иницијација (праг на возбуда)
Кога невронот е надразнет (на пример, од допир, хемиски сигнал или друг неврон), се отвараат натриумови канали (Na⁺ канали). Ако стимулот е доволно силен и мембранскиот потенцијал достигне праг од околу –55 mV, започнува акциски потенцијал.
3. Деполаризација
Отварањето на Na⁺ каналите дозволува брз влез на Na⁺ јони во клетката. Внатрешноста на клетката станува помалку негативна, а потоа дури и позитивна (+30 mV). Ова е фазата кога невронот „пали“ и испраќа електричен импулс долж аксонот.
4. Реполаризација
По неколку милисекунди, Na⁺ каналите се затвораат, а се отвараат калиумови канали (K⁺ канали). K⁺ јоните излегуваат надвор од клетката, со што внатрешноста повторно станува негативна.
5. Хиперполаризација
Понекогаш излегува повеќе K⁺ од потребното, па мембраната станува уште понегативна од мирниот потенцијал (околу –80 mV). Оваа фаза трае кратко и потоа се нормализира со помош на натриум-калиумовата пумпа.
6. Враќање во мирување
По неколку милисекунди, клетката се враќа во мембрански потенцијал во мирување (–70 mV) и е подготвена за нов акциски потенцијал.
Ширење на акцискиот потенцијал
Акцискиот потенцијал се шири долж аксонот како електричен бран. Во миелинизираните неврони (оние со миелинска обвивка), импулсот „скока“ од едно Ранвиево стеснување до друго — тоа се нарекува салтаторно пренесување. Овој процес е многу побрз и поефикасен од спроведувањето во немиелинизирани нерви.
Значење на акцискиот потенцијал
- Овозможува пренос на нервни импулси низ целиот нервен систем.
- Го овозможува комуницирањето меѓу мозокот и мускулите (волни и неволни движења).
- Ја овозможува комуникацијата меѓу невроните преку синапси (на крајот од аксонот се ослободуваат невротрансмитери).
- Основа е на мислењето, чувството, движењето и перцепцијата.
Со едноставни зборови, акцискиот потенцијал е електричен „импулс“ на животот – начин на кој мозокот и телото комуницираат преку милиони неврони, секоја милисекунда.
