Мал мозок (cerebellum)

Малиот мозок (лат. cerebellum) е дел од задниот мозок и се наоѓа во задната черепна јама, под окципиталните лобуси на големиот мозок и зад мозочното стебло (pons и medulla oblongata). Иако претставува само околу 10% од масата на мозокот, содржи повеќе од половина од сите неврони во централниот нервен систем.

Анатомска структура на малиот мозок

Малиот мозок има две хемисфери (десна и лева) и централно сместен вермис (дел што личи на црвче). Неговата површина е прекриена со бројни свиоци наречени фолија (folia cerebelli), а анатомски се дели на три лобуси:

• Преден лобус (lobus anterior) – прима информации од ’рбетниот мозок (спиноцеребелум).
• Заден лобус (lobus posterior) – најголем дел, поврзан со кортексот на големиот мозок (цереброцеребелум).
• Флокулонодуларен лобус (lobus flocculonodularis) – најстар дел (вестибулоцеребелум), вклучен во рамнотежата и координацијата на движењата на очите.

Под кортексот на малиот мозок се наоѓа белата маса, во која се вградени четири парови длабоки јадра:

• Dentatus nucleus (забесто јадро)
• Emboliform nucleus
• Globosus nucleus
• Fastigii nucleus (врвно јадро)

Овие јадра се главни излезни центри на малиот мозок.

Функционална организација

Според функционалната поделба, малиот мозок се дели на три главни дела:

Вестибулоцеребелум (флокулонодуларен лобус)

• Поврзан со вестибуларните јадра во мозочното стебло.
• Контролира рамнотежа, одржување на поза и движења на очите (око-глава координација).

Спиноцеребелум (вермис и паравермални зони)

• Прима информации од мускулите, зглобовите и ’рбетниот мозок.
• Регулира мускулен тонус, држење на телото и координација на автоматизирани движења.

Цереброцеребелум (латерални хемисфери)

Има најразвиени врски со кортексот на големиот мозок. Учествува во планирање, учење и фино прилагодување на волевите движења.

Физиологија на малиот мозок

Малиот мозок не иницира движење, туку го координира и усовршува. Главните физиолошки функции се:

• Координација на движењата
• Малиот мозок ја усогласува активноста на мускулните групи за флуидни, прецизни движења.
• При повреда се јавува атаксија – несигурност и тресење при движење.
• Одржување на рамнотежа и поза
• Преку вестибуларните врски го регулира мускулниот тонус и позицијата на телото.
• Контрола на мускулен тонус
• Испраќа инхибиторни сигнали до моторните центри во мозочното стебло и ’рбетниот мозок.
• Моторно учење и меморија

Малиот мозок учи од искуство — на пример, при учење на возење велосипед или свирење инструмент.

Времеска координација и ритам

Прецизно ги темпира движењата во зависност од надворешни и внатрешни сензорни информации.

Влезни и излезни патишта

Аферентни патишта (влез):

• Од вестибуларен систем, проприорецептори, визуелен и аудитивен систем.
• Од церебралниот кортекс преку понс (мост).

Еферентни патишта (излез):

Од длабоките јадра на малиот мозок кон таламус, мозочно стебло и моторен кортекс.

Клиничко значење

Лезии на малиот мозок доведуваат до:

• Атаксија – некоординирани движења
• Дисметрија – неможност за точна проценка на растојание
• Нистагмус – неволни движења на очите
• Хипотонија – намален мускулен тонус
• Дисдиадохокинеза – тешкотии при брзо менување на движења

Заклучок:

Малиот мозок е центар за координација, рамнотежа и моторно учење. Тој е есенцијален за хармонично изведување на движењата и адаптација на моторните реакции кон околината. Иако не создава команда за движење, без него движењата стануваат неефикасни и непредвидливи.