Диенцефалон

Диенцефалон (лат. diencephalon) е дел од предниот мозок (prosencephalon) кој се наоѓа помеѓу хемисферите на големиот мозок и средниот мозок. Тој претставува централна релејна станица за сензорни и моторни информации, и игра витална улога во хомеостазата, емоциите, ендокрината регулација и свесната перцепција.

Анатомски компоненти

Диенцефалон се состои од четири главни структури:

1. Таламус (Thalamus): Најголем дел од диенцефалон. Служи како релејна станица за сите сензорни информации (освен мирис) кон мозочната кора. Има повеќе јадра: сензорни, моторни, асоцијативни и лимбички.

2. Хипоталамус (Hypothalamus): Се наоѓа под таламусот, блиску до третиот мозочен вентрикул.

Регулира автономни функции: телесна температура, глад, жед, циркадијален ритам. Ја контролира хипофизата и преку неа го регулира ендокриниот систем.

3. Епиталамус (Epithalamus): Содржи пинеална жлезда (glandula pinealis) која лачи мелатонин.

Вклучен во регулирање на спиење и будност.

4. Субталамус (Subthalamus): Поврзан со базалните ганглии. Учествува во моторна регулација и контрола на движења.

Функции на диенцефалон

Диенцефалон има мултифункционална улога во:

🔹 Сензорна интеграција: Таламусот ги прима и обработува сензорните импулси (допир, болка, слух, вид) и ги пренесува до соодветните делови на кората.

🔹 Автономна регулација: Хипоталамусот го контролира симпатичкиот и парасимпатичкиот нервен систем, влијаејќи на срцевиот ритам, крвниот притисок, варењето и терморегулацијата.

🔹 Ендокрина контрола: Хипоталамусот преку хипофизата регулира лачење на хормони: ТСХ, АЦТХ, ГХ, пролактин, окситоцин, вазопресин.

🔹 Емоционална и лимбичка интеграција: Преку врски со лимбичкиот систем, диенцефалон учествува во емоции, мотивација и однесување.

🔹 Циркадијален ритам: Пинеалната жлезда преку мелатонин го регулира циклусот спиење-будност.

Клиничко значење 

Лезии на таламусот можат да предизвикаат таламички болен синдром, сензорни нарушувања и моторна слабост.

Дисфункција на хипоталамусот води до ендокрини нарушувања: дијабетес инсипидус, хипотироидизам, нарушен апетит.

Тумори на пинеалната жлезда можат да влијаат на спиењето и хормонската регулација.

Субталамични лезии се поврзани со хиперкинетички нарушувања (на пр. хемибализмус).

Поврзаност со други системи

Диенцефалон е тесно поврзан со: 

Мозочната кора – преку таламусот за сензорна и моторна интеграција.

Хипофизата и ендокриниот систем – преку хипоталамусот.

Лимбичкиот систем – за емоционална регулација.

Мозочните вентрикули – третиот вентрикул се наоѓа во рамките на диенцефалон.